بررسی مطالعات جهانی اخلاق زیست‎محیطی و لزوم آموزش مبانی مشترک آن

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم انسانی

چکیده

چکیده
زیست‎کرۀ زمین فارغ از مرزبندی‎های سیاسی، دینی و زبانی نیازمند مراقبت ویژه‎ای است. این مراقبت در سایۀ رعایت اصول اخلاقیِ مشترکِ جهانی تحقق می‎پذیرد که می‎توان تحت ‎عنوان اخلاق زمین (Earth Ethics) از آن یادکرد. شاید، اصرار بر ارائۀ تعریف مشترک جهانی پیرامون رابطۀ انسان با خدا، خودش و دیگران ضرورتی نداشته باشد، اما سلامت و حفظ زیست‎کره نیازمند تعریفی مشترک از رابطۀ انسان با طبیعت است. بحران محیط ‎زیست که در قرن اخیر چهرۀ خود را آشکارتر ساخته است، موجب‎شده‎است علاوه بر بازنگری نحوۀ تعامل انسان با طبیعت در استفاده از علم و تکنولوژی، یک بازنگری کلی در همۀ ادیان و نحله‎های فکری، دینی و اخلاقی در مورد جایگاه انسان در جهان و اخلاق زیست‎محیطی صورت‎گیرد. شاید، بتوان مقالۀ لین وایت را بزرگترین محرک در این بازنگری در جهان مسیحیت دانست؛ به‎گونه‎ای که از سال تألیف این مقاله (1967) تا کنون، به اشکال گوناگون در موافقت و مخالفت آن سخن رفته است که تحت ‎عنوان اخلاق زیست‎محیطی (Environmental Ethics) که زیرشاخه‎ای از فلسفه است، از آن یادمی‎شود. در جهان اسلام نیز شاهد شکل‎گیری تألیفات و تحقیقات وسیع در این زمینه هستیم؛ از آن جمله، می‎توان از آثار سید حسین نصر، پرویز منظور، محقق داماد، خالد فضلان و جوادی آملی نام برد. در این مقاله بر آنیم تا ضمن بیان گزارشی از این تحقیقات، به این امر تصریح کنیم که بی‎آنکه لازم باشد برای حفظ محیط زیست به مکتب خاصی در غرب یا شرق روی‎آوریم، می‎توانیم به جهانی‎های مشترک در اخلاق زمین دست‎پیدا‎کنیم که از مکاتب و ادیان مختلف نشئت می‎گیرد. با شناخت و آموزش این اصول می‎توان هم‎زمان با حفظ محیط زیست، به توافقی جهانی در بخشی از اصول اخلاقی نیز نائل شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Review of Global Studies on Environmental Ethics and the Necessity of Teaching Its Common Principles

نویسنده [English]

  • Zahra Parsapour
چکیده [English]

The Earth’s biosphere, regardless of political, religious, and linguistic boundaries, needs special care which is attainable if we observe common global ethical principles which can be called Earth Ethics. The emphasis on providing a common definition of mankind’s relationship with God, himself, and others does not seem necessary while the health and preservation of biosphere requires a common definition of mankind’s relationship with nature. Rearing its ugly head over and over in this century, the environmental crisis has called for a revision of human interaction with nature with respect to his using science and technology as well as an overall reconsideration of all religions and all schools of thought, both religious and ethical, concerning the human place in the world and environmental ethic. Perhaps, the main impetus of such reconsideration in Christian world came from Lynn White’s article, “Environmental Ethics”, which since its publication in 1967 up to now, have been extensively discussed by its opponents and proponents. In Islamic countries, such scholars as Seyyed Hossein Nasr, Parvez Manzoor, Seyyed Mostafa Mohaghegh Damad, Fazlun Khalid and Abdollah Javadi Amoli have carried out wide range of researches and written many publications on the subject. This paper attempts, in the first place, to give a general survey of the researches conducted up to now with the aim of showing that a common ground could be reached to preserve natural environment. The practice of learning and teaching such principles can both preserves natural environment and lead to a universal consent over some aspects of ethical principles.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Environmental Ethic
  • Islam
  • Christianity
  • global principles
منابع
قرآن مجید
بلخاری، حسن (1390). «حکمت و تأویل رنگ‎ها در هفت‎پیکر نظامی به روایت حسن بلخاری»، تنظیم حورا نژاد‎صداقت، کتاب ماه ادبیات، ش 49.
پویمان، لویی پ. (1382). اخلاق زیست محیطی، ج1، ترجمۀ محسن ثلاثی و دیگران، تهران: توسعه.
جوادی آملی، عبدالله (1386). اسلام و محیط زیست، قم: اسراء.
زبان ملل تهران:
Abrams, M.H and Geffrey Galt Harpham )1388 .(A Glossary Of Literary Term.
عطار نیشابوری، فریدالدین (1346). تذکرۀالاولیاء، بررسی و تصحیح محمد استعلامی، تهران: زوار.
قراملکی، احدفرامز (1389). «توان فلسفی ملاصدرا در حل مسئله شأن و جایگاه اخلاقی محیط زیست»، تهران: کنگرۀ روز جهانی فلسفه.
گئری، کامستوک ال. (1387). «خداباوری و اخلاق زیست محیطی»، اطلاعات حکمت و معرفت، س 3، ش1.
گلن، ویلیام؛ و هنری مرتن (1380). کتاب مقدس (عهد عتیق و جدید)، ترجمۀ فاضل‎خان همدانی، تهران: اساطیر.
گیر، آرن. ای (1380). پسامدرنیسم و بحران زیستمحیطی، ترجمۀ عرفان ثابتی، تهران: چشمه.
مک‎کیبن، بیل (1383). «نقش مذهب در نجات محیط زیست»، سیاحت غرب، ش17.
مهدوی دامغانی، احمد (1390). یاد یاران و قطرههای باران (مجموعهای از مقالات احمد دامغانی)، به کوشش علی‎محمد سجادی و سعید واعظ، تهران: علم و دانش.
نصر، سید حسین (1342). نظر متفکران اسلامی دربارۀ طبیعت، تهران: چاپخانۀ دانشگاه تهران.
نصر، سید حسین (1385). دین و نظم طبیعت، ترجمۀ انشاء‎الله رحمتی، تهران: نی.
نظامی گنجه‎ای، الیاس‎بن یوسف (1372). کلیات خمسۀ نظامی، تصحیح و حواشی وحید دستگردی، تهران: نگاه.
هال، جیمز (1380). فرهنگ نگارهای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.
وهاب‎زاده، عبدالحسین (1381). بومشناسی علم عصیانگر (مجموعه مقالات کلاسیک در بومشناسی)، تهران: چشمه.