برهان نظم از منظر فلسفۀ نقادی کانت

نوع مقاله : علمی-پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فلسفه دانشگاه امام خمینی

چکیده

چکیده
یکی از ساده‎ترین، عمومی‎ترین و در عین حال کهن‎ترین براهینی که برای اثبات وجود خدا اقامه شده، برهان نظم یا برهان غایت‎شناختی است. اندیشمندان بسیاری در تأیید یا رد این برهان قلم‎فرسایی کرده‎اند که در این میان، نقدهای کانت شهرت فراوان دارد. موضع کانت در برابر این برهان، هم جانبدارانه است و هم منتقدانه. او برهان نظم را همواره شایستۀ احترام می‎داند، زیرا تنها برهانی است که راه فهم را برای اعتقاد به وجود خداوند هموار می‎سازد و به آن جهت طبیعی می‎بخشد. این برهان مدعی است که از طریق شناخت طبیعت و بدون استناد به هیچ برهان استعلایی می‎تواند وجود خدا را مبرهن سازد؛ لیکن در عمل از عهدۀ این کار برنمی‎آید و به ناچار در مراحلی از برهان از تجربه دست می‎کشد و به دو برهان دیگر یعنی برهان جهان‎شناختی و برهان وجودی پناه می‎برد. در نتیجه، برهان نظم علاوه بر نقایص خاص خود، مغالطه‎های دو برهان دیگر را نیز مرتکب می‎شود. کانت با انحصار براهین اثبات وجود خدا در سه برهان و رد هر سه، راه عقل نظری را در اثبات هستی خدا بسته می‎بیند و در نهایت مدعی است که اعتقاد به خدا را فقط بر بنیادهای اخلاقی می‎توان استوار ساخت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Argument from Design from the Perspective of Kant’s Critical Philosophy

نویسنده [English]

  • Ali Fath Taheri
چکیده [English]

The argument from design or teleological argument is one of the simplest and most general, at the same time the oldest argument for the proof of God’s existence. Of many philosophical arguments in favor or against this argument, Kant’s critique is very renowned. Kant’s stance is both favorable and critical. In his view argument from design has been always laudable, for it is the only argument that paves the way for understanding the belief in God, so it is a natural path. According to this argument, the existence of God can be reasonably substantiated by knowledge of nature without resorting to any transcendental argument. But practically it fails to do so, for in a stage of the argument it overlooks experience and takes recourse to cosmological and ontological arguments. As a result, the argument from design apart from its flaws it commits the fallacies of other arguments as well. By restricting the arguments of God’s existence to three arguments, Kant disproves all of them and holds that theoretical reason is unable to prove God’s existence, and finally he asserts that belief in God should be based on ethical principles

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Kant
  • God
  • argument from design
  • Teleological Argument
  • Theoretical Reason
منابع
اسکروتن، راجر (1375). کانت، ترجمۀ علی پایا، تهران: طرح نو.
طباطبایی، محمدحسین (1370). اصول فلسفه و روش رئالیسم، با مقدمه و پاورقی مرتضی مطهری، ج 5، تهران: صدرا.
کاپلستون، فردریک (1378). تاریخ فلسفه، ترجمۀ ابراهیم دادجو، ج 2، تهران: علمی و فرهنگی.
کورنر، اشتفان (1380). فلسفة کانت، ترجمۀ عزت‎الله فولادوند، تهران: خوارزمی.
مطهری، مرتضی (1373الف). توحید، تهران: صدرا.
مطهری، مرتضی (1373ب). علل گرایش به مادیگری، تهران: صدرا.
هاسپرس، جان (1379). درآمدی بر تحلیل فلسفی، ترجمۀ موسی اکرمی، تهران: طرح نو.
یوئینگ، ای. سی (1388). شرحی کوتاه بر نقد عقل محض، تهران: هرمس.
 
Alston, William P (1967). "Teleological Argument for the Existence of God", In The Encyclopedia of Philosophy, vol. 8, ed. by Paul Edwards, New York: Macmillan.
Buroker, Jill Vance (2006). Kant’s Critique of Pure Reason: An Introduction, New York: Cambridge University Press.
Byrne, Peter (2007). Kant on God, Burlington: Ashgate Publishing Company.
Cousin, Victor (1854). The Philosophy of Kant, trans. from the French by. A. G. Henderson, London: Lincoln’s Inn Fields.
Guyer, Paul (2006). Kant, New York: Routledge.
Holzhey and Mudroch (2005). Historical Dictionary of Kant and Kantianism, Maryland: Scarecrow Press.
Hume, David (2007). Dialogues Concerning Natural Religion and Other Writings, ed. by Dorothy Coleman, New York: Cambridge University Press.
Kant, Immanuel (1983). Critique of Pure Reason, trans. by Norman Kemp Smith, London: Macmillan.
Kant, Immanuel (1992). Theoretical Philosophy 1755-1770, trans and ed. by David Walford, New York: Cambridge University Press.
Kant, Immanuel (1996). Religion and Rational Theology, trans and ed. by Allen W. Wood and George Di Giovanni, New York: Cambridge University Press.
Kemp Smith, Norman (2003). A Commentary to Kant's 'Critique of Pure Reason', New York: Macmillan.
Paley, William (2006). Natural Theology or Evidence of the Existence and Attributes of the Deity, collected from the appearances of nature, Edited with an Introduction and Notes by Matthew d. Eddy and David Knight, New York: Oxford University Press.
Prasad, Sachinanda (2005). The Concept of God in the Philosophy of Kant, New Delhi: Classical Publishing Company.
Strawson, P.F (1993). The Bounds of Sense, London: Routledge.