2021-04-26T15:48:50Z
http://elmodin.ihcs.ac.ir/?_action=export&rf=summon&issue=820
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
تطبیق رویکرد شرور از دیدگاه شهید مطهری و آگوستین
روحاله
آدینه
سمانه
شاهرودی
وجود کژیها و شرور در برگهای زرین کتاب بیکران عالم ناسوت هر متفکری را میآزارد که اگر آفریننده جهان هستی، قادر مطلق، عالم مطلق و خیرخواه محض است، چگونه اجازه داده است که کژیها و بیعدالتیها در عالم رخنه کند. فلاسفه ملحد از یک سو میکوشند که شرور این عالم را ناسازگار با خدای توانا و خیرخواه بدانند و از سوی دیگر متألهان در چالش با ملحدان در تلاشند با ارائه راهحلهای منطقی به پاسخ بپردازند. این پژوهش معنا و مفهوم شرور را از دیدگاه شهید مطهری و آگوستین بررسی میکند. از آنجا که این دو اندیشمند در عرصه دین و مسائل مرتبط با آن دغدغهمند بودهاند، ضمن بررسی انواع شرور و مساله شر از دیدگاه آگوستین و مطهری در آخر به تحلیل و نقد این دیدگاهها میپردازیم. در نهایت مبنای شرور در عالم را از نظر علمی بررسی میکنیم و به این سؤال پاسخ میدهیم که آیا این شرور به خدا برمیگردد یا به انسان، و اساسا مشخص میکنیم که میزان نقش انسانها در پیدایش شرور چقدر است.
شرور
مطهری
آگوستین
عدمی
نسبی
عدل الهی
2019
07
23
1
19
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4169_6bbacef79d0a4709cabd9571dfe214bb.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
رابطه علم و دین از دیدگاه نیشیتانی کیجی
محمد
اصغری
در این مقاله سعی کردهایم رابطه علم و دین را از دیدگاه یکی از فیلسوفان سرشناس مکتب کیوتو ژاپنی به نام نیشیتانی کیجی بررسی نماییم. نیشیتانی از شاگردان نیشیدا کیتارو، بنیانگذار مکتب کیوتو، تحت تأثیر اندیشههای انتقادی نیچه نسبت به فرهنگ غربی میکوشد با طرح مساله نیهیلیسم نیچه در فلسفه خویش به حل مساله رابطه علم و دین بپردازد. او بر این باور است که تنها راه برای غلبه بر نیهیلیسم این است که این دو ساحت را به نحو اگزیستانسیال به هم پیوند دهیم تا معضل بیمعنایی بشر امروز درمان شود. نیشیتانی تحت تأثیر اگزیستانسیالیسم هایدگر رویکردی اگزیستانسیالیستی به مساله رابطه علم و دین دارد. طبق نظر این فیلسوف، مساله نیهیلیسم و شونیاتا (sunyata) هم مساله وجودی (اگزیستانسیال) است و هم مساله تاریخی که هر کس در وهله اول با آن مواجه میشود. در این نوشته سعی خواهیم کرد ابتدا با طرح نیهیلیسم در اندیشه او و نشان دادن جایگاه این مفهوم، به سراغ مساله رابطه علم و دین برویم تا نشان دهیم که چگونه این رابطه با این مفهوم گره خورده است.
دین
علم
نیهیلیسم
اگزیستانسیالیسم و نیشیتانی کیجی
2019
07
23
21
36
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4171_016355185387b33d92195885c0555533.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
خدای متشخص و خدای غیرمتشخص از نظر علامه محمد اقبال لاهوری
علی نقی
باقرشاهی
مقاله حاضر دیدگاه علامه اقبال لاهوری[i]را در باره خدا را مورد بررسی قرار می دهد. از نظر او خدا در اسلام هم بصورت متشخص و هم غیرمتشخص مطرح است و چنین تصوری از خدا هم تامین کننده نیاز متدین بوده و هم پاسخگوی کنجکاوی فکری فیلسوفان است. مک تاگارت متاثر از هگل حقیقت نهایی را مطلق می دانست و معتقد بود مطلق را نمی توان "من" یا "خود" نامید ولی اقبال با چنین نگاهی به حقیقت نهایی موافق نبود. اقبال همچنین به براهین سنتی اثبات وجود خدا اعتقادی ندارد،. او معتقد است که این براهین به انسان معرفتی درباره به خدا نمی دهند. در این خصوص او به حجیت شهود تاکید دارد و معتقد است همان طور که شهود می تواند ماهیت نفس و جهان را بر ما آشکار کند می تواند حقیقت خدا را نیز آشکار کند. تجربه شهودی طریقی است که برخی از فیلسوفان غرب مانند برگسون نیزکه هم عصر اقبال بود به آن تاکید داشت. اقبال این طریق را طریق قرآنی می داند و می کوشد آن را مستدل کند. اقبال در آثار خود از واژه ای بنام "خود" برای انسان استفاده کرده و از خدا نیز به عنوان " خود نامتناهی " یاد می کند که نسبتی با شهود دارند
اقبال لاهوری
خدای متشخص
خدای نامتشخص
خود
خود نامتناهی
2019
07
23
37
54
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4172_80903002d1b7d30c9be741e7785e0882.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
نظریۀ یولیوس ولهاوزن دربارۀ تطور دین اسرائیلیان باستان
مجتبی
زروانی
میلاد
اعظمیمرام
یولیوس ولهاوزن با تکیه بر یافتههای پژوهشگران پیشین فرضیۀ اسناد، نخست به بازشناسی و تفکیک اسناد تشکیلدهندۀ اسفار سته در قالب یک فرایند پویا پرداخت، سپس بر پایۀ نتایج این رویکرد انتقادی مدعی شد تاریخ اسرائیل بیانگر تطور دین اسرائیلیان است. به باور او، دین اسرائیل در دوران پادشاهی شمال (مرحلۀ اول) ماهیت طبیعی داشت، از دل زندگی روزانۀ مردم سر بر آورد و پیوندی استوار با آن داشت. با فروپاشی پادشاهی شمال و ظهور انبیای بعدی و اصلاحات سیاسی ـ عبادی پادشاه یوشیا (مرحلۀ دوم) دین آنها به توحید اخلاقی رسید. با فروپاشی پادشاهی جنوب و آغاز تبعید بابلی پیوند آن قوم با تاریخ و سنت منقطع شد و زمینه برای بازسازی اسرائیل جدید تحت رهبری عزرا و نحمیا فراهم شد (مرحلۀ سوم). کاهنسالاری موسایی با لوازم و ویژگیهای آن محصول این دوران است. قوم تاریخی اسرائیل اکنون قومی مقدس محسوب میشد و قداست در تمام لایههای حیات مردم ریشه دوانید. همیشه و همه جا یک دستور الاهی هست که یهودی اصیل مکلف به انجام آن باشد. تکلیف جایگزین تجربه شد. صورتگرایی بر اصالت غلبه یافت. دین سادۀ اسرائیلیان باستان در قالب ساختارگرایی خشک کهانتی مستحیل گشت و رنگ و نگاه این دیانت جدید، یهودیت، در ویراست نهایی بر کل اسفار سته فرافکنی شد.
اسفار سته
تطور دین
اسرائیلیان باستان
دین اسرائیل
یهودیت
2019
07
23
55
74
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4173_eb70dd513ff3d42a3913c98233980428.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
روششناسی الهیات در قیاس با آزمونپذیری از منظر ولفهارت پانن برگ
زینب
سالاری
مرتضی
فتحیزاده
خدا در اندیشه ولفهارت پانن برگ تعین بخش مطلق واقعیت است و الوهیت او سراسرهستی وآفرینش از جمله طبیعت را در بر می گیرد. از این رو، پانن برگ تعامل الهیات با محوریت خداوند و علوم طبیعی با محوریت طبیعت را گریز ناپذیر می داند. ازدیدگاه او چگونگی امکان تحقق چنین تعاملی را باید بیش از هر چیز برپایه روش شناسی ویژه هر یک از این دو قلمرو بسنجیم. چنین سنجشی به باز نگری در حدود و ماهیت علم و الهیات و پذیرش امکان تعامل و گفتگویی فراتر از قلمرو های ویژه آنها و در سطحی سوم یعنی تاملات فلسفی خواهدانجامید. پانن برگ در تبیین امکان این گفتگو بر مبنای ادعاهای کلیدی خود موفقیت چندانی نداشته است، اما بی گمان از پیشتازان تاثیرگذار و الهام بخش این حوزه بوده است.
ولفهارت پانن برگ
علوم طبیعی
الهیات
روششناسی و آزمونپذیری
2019
07
23
75
100
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4174_ec808208ca84db5d997690008f3ca973.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
بررسی و نقد مدل «آفرینش به مثابه پیکر خداوند» در الهیات محیط زیست
وحیده
فخار نوغانی
بحران محیط زیست چالشی جدی در عصر حاضر محسوب میشود. صدمات وارد شده بر پیکر طبیعت، پژوهشگران محیط زیست را بر آن داشته است که در پی کشف علل و عوامل اصلی ظهور این بحران باشند. در میان این عوامل، نقش برخی از آموزههای دینی در بحران محیط زیست مورد تردید است. به نظر برخی ظهور بحران محیط زیست، معلول تقدس زدایی از طبیعت و بیتوجهی به آموزههای دینی است و راه حل آن بازگرداندن تقدس به طبیعت بر اساس آموزههای دینی است. درمقابل، دیدگاه مخالف بر این نظر است که برخی از آموزههای دینی مانند خلافت الهی انسان در زمین یا توصیه به بیرغبتی نسبت به دنیا، زمینهساز بیگانگی انسان با طبیعت و بیمسئولیتی در قبال آن است. این پژوهش به بررسی دیدگاه سلی مک فاگ متکلم مسیحی در حوزه الهیات محیط زیست در خصوص نقش مدلهای دینی در حل بحران محیط زیست پرداخته است. سلی با طرح مدل «آفرینش به مثابه پیکر خداوند» بر نقش آموزههای دینی در حل بحران محیط زیست تاکید میکند. دستاورد این پژوهش نشان میدهد که هر چند این نظریه از نقاط قوت خوبی برخوردار است اما وجود برخی از نقدهای جدی، ضرورت بازنگری در این مدل را رقم میزند.
الهیات محیط زیست
پیکر خدا
مدلهای دینی
الهیات استعاری
سلی مک فاگ
2019
07
23
101
123
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4175_9a7871cf825eb0a4261948f71d2ab1f3.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
اصول و مبانی انسانشناختی اکهارت در امکان خداگونگی انسان
سید محمد
قادری
محمد صادق
زاهدی
محمدجواد
شمس
باتوجه به آنکه الهیات اکهارت را الهیات سلبی دانستهاند که بر ناشناختنی بودن خداوند و تعالی وجودی او از ممکنات تأکید میکند، مسأله خداگونگی انسان از منظر اکهارت امری ناممکن و ناشدنی به نظر میرسد. لذا این سوال مطرح میشود که چگونه اکهارت به خداگونگی انسان معتقد است؟ مبانی و اصول وی در این مسأله چیست؟ خداگونگی انسان از منظر اکهارت بر اصول و مبانی انسانشناختی وی استوار است. این پژوهش به تحقیق درباره چهار مولفه انسانشناختی که اکهارت در این مسأله از آنها بهرهبردهاست میپردازد. این چهار مولفه عبارتند از: تولّد الهی در روح، قوۀ عقل، مشابهت و همانندی ذات خدا و ذات نفس و مقام لایقفی انسان. اکهارت براساس این اصول و مبانی، بر این باور است که انسان دارای ظرفیت و توانی است که میتواند به بالاترین مرتبه ممکن ارتقایافته و خداگونه شود. در این پژوهش، با استفاده از روش توصیفی و تحلیلی و با استناد به آثار اکهارت، میکوشیم تا اصول و مبانی انسانشناختی وی را در امکان خداگونگی انسان روشن سازیم.
انسان
خداگونگی
اکهارت
روح
خدا
2019
07
23
125
144
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4176_726f70dc7aea1fa04425c7f4a0273048.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
پل فایرابند؛ اسطورهستیز اسطورهساز از نقد جهانشمولی علم و دین تا پلورالیسم و رأی اکثریت
فرهاد
زیویار
سیدیاسر
جبرائیلی
امیر
اعتمادی بزرگ
پل کارل فایرابند با نمایش نواقص و کاستیهای علم، مطلق بودن آن را زیر سوال میبرد و خواستار جدایی جامعه از علم میشود، به همان سان که در دورهای به مدد خود علم، جامعه از کلیسا جدا شد. فایرابند خواهان استقرار آزادی و پلورالیسم در جامعه است و پلورالیسم مورد نظر خود را از جان استوارت میل الهام گرفته است. پژوهش حاضر قصد دارد نشان دهد پلورالیسم مورد نظر میل با پلورالیسم آرمانی فایرابند یک تفاوت اساسی دارد و آن اینکه پلورالیسم برای میل یک ابزار برای کشف حقیقت است، اما برای فایرابند یک غایت است که در آن توقف میکند و جامعه آرمانی خود-جامعه آزاد- را بر اساس آن بنا میکند. همچنین نشان می دهیم فایرابند که با هر گونه معیار جهانشمول مخالف است و این امر را مبنای نقد علم قرار میدهد، هنگامی که میخواهد درباره بایدها و نبایدها و جهت حرکت جامعه آرمانی خود سخن گوید، یک اسطوره جدید به نام «رای اکثریت» می آفریند.
پلفایرابند
جان استوارت میل
آزادی
پلورالیسم
علم و دین
رأی اکثریت
اسطوره
2019
07
23
145
160
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4256_9b493e6b10450e711e7cdaf1e68e833d.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
جریانشناسی تاریخی علم کلام دینی- شیعی در عصر صفوی
محسن
بهرامنژاد
علم کلام از الزامات جداناپذیر دین و مذهب است و همواره نقش تعیین کنندهای در قوامسازی بنیادهای فکری و ایمانی آن ایفاء کردهاست. متولیان این علم با رسمیت یافتن مذهب تشیع در ایران عصر صفوی در طول تقریباً دو و نیم قرن این فرصت را بدست آوردند تا به بازاندیشی در آراء کلامی پیشینیان بپردازند. در این جستار فرایند تحول تاریخی علم کلام تحت تأثیر دو مشرب عقلی و اخباری از حیث دستاوردهای کمی با تکیه بر منابع همان دوران و به روش توصیفی و تحلیلی مورد بررسی قرار گرفتهاست. رویکرد تاریخی مورد استفاده در این پژوهش نشان میدهد که در نیمۀ اول حکومت صفوی تا زمان شاهعباساول متکلمان شیعی تحت تأثیر روش عقلانی خواجه نصیر طوسی، با شرح و تفسیر جدید، آثار کلامی قدما را احیاء و به دفاع و بسط اصول اعتقادی شیعه در برابر مذهب رقیب یعنی تسنن پرداختند. اما در نیمۀ دوم حکومت صفوی، علم کلام با چیرگی روش اخباری بر ساحت آموزش علوم دینی تا حدود بسیاری از روش استدلالی خواجه نصیر فاصله گرفت، و تنها کوشش های ملاصدرا با دفاع و ادغام روش مشائی و اشراقی در مطالعۀ علوم دینی مانع از آن شد تا علم کلام تسلیم محض اخباریون شود. علاوه بر بازشناسی مسائل سنتی کلام دینی در برابر تسنن، تقابل با جریانهای انحرافی صوفیان و مبشران مسیحی موضوعات تازهای بودند که محور تدوین مکتوبات کلامی شیعه در این نیمه قرار گرفتند.
صفویه
علم کلام
تشیع
عقلی
اخباری
2019
07
23
161
185
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4758_899c2c7758b3f32a560d79aa488733a1.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
تأثیر دین بر گسترش معماری در ایران و جهان
مهدی
زندیه
اسناد و مدارک موجود، نقشهای تصویر شده بر بدنه غارها و نحوه ساخت خانههای اولیه گویای آن است که رابطه مستقیمی بین اعتقادات انسانهای اولیه، نحوه زندگی و محل اسکان بشر و شکل و فرم معماری خانهها وجود داشته است. با این فرض با ورود اعراب به ایران و به ارمغان آوردن اسلام اثراتی نیز بر زندگی، آداب و رسوم، مذهب، سنتها و فرهنگ و همچنین بر معماری و به ویژه ساخت بناهای مذهبی ایران مشاهده میشود. به طور کل تأثیر ادیان مختلف بر فرهنگ و زندگی مردم و به ویژه در معماری آن سرزمین تأثیرگذار بوده است. هویت بخشیدن و تغییرات شکلی و فرمی کنیسه ها، کلیساها، معابد بودایی و مساجد متأثر از این گونهاند. گذشته از اثرات اقلیمی و منطقهای و سنتهای شکلگیری و فرم ابنیه و ساختمانها و تغییرات حاصل شده در معماری مناطق مختلف نتیجه تأثیرپذیری از ادیان مختلف در سرزمینهای گوناگون است. این مقاله سعی دارد با بررسی این مسئله به روش کتابخانهای و استفاده از اسناد و همچنین تصاویر مرتبط با این اماکن این مطلب را به چالش بکشد و امیدوار است در پایان بتواند با بررسی کردن و آوردن نمونههای مختلف به نتیجهگیری برسد و تأثیر ادیان مختلف بر معماری آن سرزمین را بیان کند.
دین
معماری
گسترش
ادیان
ایران
2019
07
23
187
203
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4755_6f3ff0ae2432a3b74f647d642ad82a97.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
آیندهنگاری ورزش با تکیه بر مبانی اسلامی (روش تحلیل علی– لایهای)
علی
همتی عفیف
موضوع ورزش بهعنوان یک پدیده مهم اجتماعی در کلیه جوامع پیشرفته مطرح است، اثرات این پدیده از دیدگاه علوم مختلف مورد تجزیهوتحلیل قرارگرفته است و تقریباً همه مکاتب فلسفی و ادیان به نحوی راجع به آن اظهارنظر کردهاند، آیین مقدس دین اسلام نیز ورزش را بهطور اعم در نظر داشته است. از دیدگاه اسلام انسان در پیمودن راه کمال و تقرب، همواره با سه امر مرتبط به یکدیگر سروکار دارد؛ فرد، جامعه و عالم هستی، انسان نیز سه بعد جسمانی، عقلانی و نفسانیت دارد که عبارت است از: تزکیه، تربیت و آموزش. همه ابعاد وجود انسان، توأم و موازی همواره مورد توجه آیین نجاتبخش اسلام بوده است؛ لذا در این پژوهش با استفاده از تحلیل علی- لایهای، بهعنوان یک روش مدیریتی آیندهنگر، سناریوهای مختلفی طراحی و مطرح شده است تا لایههای مختلف موضوع چرایی ورزش در دین مبین اسلام بررسی شود. در این راستا بر اساس تحلیلهای مربوط به لایههای پایینتر و با توجه به میزان عدم قطعیت و اهمیت دو پیشران، «الگوی توسعه ورزشی» و «جهتگیری فرهنگی غالب» شناسایی، و بر اساس آنها سناریوهای موردنظر طراحی شده است.
آیندهنگاری
ورزش
دین اسلام
فلسفه
تحلیل علی- لایهای
2019
07
23
205
230
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4756_c50be9062f2ca03f94514d6f5fa6dba8.pdf
پژوهشهای علم و دین
1398
10
1
آموزههای تشیع در منظومه فکری گلدزیهر
عبدالرفیع
رحیمی
آموزههای تشیع در آیین اسلام از جمله مسایل بحث برانگیزی است که ملل و نحل نویسان و نظریهپردازان جهان غرب و اسلام را به خود مشغول داشته است. این پژوهش برخی از مفاهیم کلیدی تشیع را در اندیشههای گلدزیهر و برداشت خاص او را درباره آموزههای آن بررسی می کند. پژوهش حاضر با روش توصیفی – تحلیلی، در پی پاسخ به این پرسش است که دیدگاه گلدزیهر از ریشهها و بن مایه های منابع اصیل تاریخی و مذهبی تراوش کرده یا محور دیدگاه وی یهودیگری وتوراتانگاری یا حداقل غرق شدن در منابع و مصادر غیرشیعی است؟ فرضیه نگارنده بر آن است که اگرچه تلاش شده مبانی تحقیقاتی گلدزیهر بر اساس روش علمی عنوان گردد، لکن تأثیرپذیری وی از محیط و منابع یهودی و لااقل غیرشیعی نیز خالی از گفتگو نیست. یافته پژوهش نشان میدهد که انشعابپذیری دنیای اسلام و گرایش به مباحث ویژه چون: امامت و مهدویت تا حدی دامن زدن به طرح شبهات فرقهها و نحلههای متعدد است با این همه باید اذعان نمود در پارهای جزئیات نگاه ایشان بدین نتیجه میرسیم که دستکم مبنای وجود مباحث موردنظر گلدزیهر چون تقریب آیین وتفکر شیعی با دیگر فرقهها وگروهها مانند تأثیر ایرانیگری و خاصه معتزله واجد حقیقت است.
گلدزیهر
تشیع
امامت
مهدویت
ایرانیگری
2019
07
23
231
246
http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_4757_197b8a3308499d18ce83d19e530d467f.pdf