IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5478 علمی-پژوهشی مطالعه و تحلیل اصل تفاوت های فردی در تربیت از دیدگاه مفسران قرآن مطالعه و تحلیل اصل تفاوت های فردی در تربیت از دیدگاه مفسران قرآن ابدال بتول دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس روحی برندق کاوس دانشیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس سجادی سید مهدی استاد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس غروی نائینی نهله استاد علوم قرآن و حدیث دانشگاه تربیت مدرس 21 01 2020 10 2 1 24 02 03 2020 08 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5478.html

هر انسانی نسخه ای منحصر به فرد است و در عالم وجود هیچ دو انسانی با ویژگی های کاملا یکسان یافت نمی شوند. اندیشمندان حوزه تربیت، تفاوت های فردی را با عنوان "اصل تفرد" بیان داشته اند و این اصل از جمله اصولی است که اکثرا به آن توجه داشته اند. در قرآن کریم آیاتی که به این موضوع اشاره داشته اند، گاهی جز مبانی تربیت و گاهی جز اصول تربیت است. این مقاله با روش توصیفی و تحلیل مفهوم، آیاتی را که به این مقوله اشاره داشته استخراج نموده و دیدگاه مفسران قرآن را مورد مطالعه و تحلیل قرار داده است. اندیشمندان حوزه تربیت اسلامی اشاره ای بسیار گذرا به برخی از آیات داشته اند در حالی که قرآن کریم به تفاوت های فردی میان انسانها که شامل تفاوت های جسمی و روحی و اجتماعی است، صحه گذاشته است و این تفاوت ها را طبقه بندی نموده است و آن را از ویژگی های نظام آفرینش و در برخی موارد آزمایش بندگان معرفی کرده است.

 کلید واژه: اصل تفرد تفاوت های فردی مفسران قرآن تربیت اسلامی قرآن کریم ترجمه فولادوند ابن بابویه، محمد بن علی؛ 1385ش، علل الشرایع؛ قم: کتابفروشی داوری ابن خلدون، عبدالرحمن؛ 1988م، مقدمه ابن خلدون؛ بیروت: دارالفکر ابن سینا، ابوعلی؛ 1929 م، تدابیر المنازل اوالسیاسات الاهیه؛ به کوشش جعفر نقدی، بغداد: مجله المرشد ابن عاشور، محمد بن طاهر؛ بی تا، التحریر و التنویر؛ بی جا: بی نا ابن کثیر دمشقى، اسماعیل بن عمرو؛1419 ق، تفسیر القرآن العظیم (ابن کثیر)؛ بیروت: دار الکتب العلمیة، منشورات محمدعلى بیضون اخوان الصفاء؛ 1405 ق، رسائل؛ قم: مرکز النشر (مکتب الاعلام الاسلامی) الهی، الله قلی؛ 1373ش، «تفاوت های فردی»، مجله معرفت ، شماره 10 امینی، ابراهیم؛ 1372 ش، اسلام و تربیت؛ تهران: انجمن اولیاء و مربیان باقری، خسرو؛ 1394ش، نگاهی نو به تربیت اسلامی؛ تهران: انتشارات مدرسه بحرانی، سید هاشم؛ 1416 ق، البرهان فی تفسیر القرآن؛ تهران: بنیاد بعثت بصیری، حمیدرضا و همکاران، 1394ش، «تفاوت های فردی ناشی از عوامل ژنتیکی از دیدگاه قرآن و روایات معصومین (ع)»،  مجله پژوهشنامه ثقلین، دوره دوم، شماره 2 بهشتی، محمد و همکاران؛ 1379ش، آرای دانشمندان مسلمان در تعلیم و تربیت و مبانی آن، جلد 2، تهران: سمت بیضاوى، عبدالله بن عمر؛1418ق، أنوار التنزیل وأسرار التأویل؛ بیروت: دار احیاء التراث العربى پرموزیک- چامورو، توماس؛ 1391ش ، تفاوت های فردی، ترجمه یحیی سید محمدی، تهران: نشر روان جاحظ،عمرو بن بحر؛ 1955م ، العثمانیه؛ مصر: دارالکتاب العربی جوادی آملی، عبدالله؛1386 ش، تفسیر  قرآن کریم تسنیم، ج 12 ، قم؛ مرکز نشر اسراء  جوادی آملی، عبدالله؛ 1388 ش، تفسیر قرآن کریم تسنیم، چاپ اول، قم: مرکز نشر اسراء جیمز، فرانسیس، کیت براون،1382ش، یادگیری مبتنی بر تفاوت های فردی؛ ترجمه مجید نعمتی و حیدر تورانی،  تهران: نشر قو حجتی، محمدباقر؛ 1377ش، اسباب النزول (حجتی)، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی حقی بروسوی، اسماعیل، بی تا، تفسیر روح البیان، بیروت: دارالفکر دهخدا، علی اکبر،1373ش، لغت نامه دهخدا، ج 4، تهران: دانشگاه تهران راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛1412 ق‏، المفردات فی غریب القرآن‏؛ دمشق بیروت: دارالعلم الدار الشامیة، دمشق رفیعی، بهروز،1381 ش، آرای دانشمندان مسلمان درتعلیم و تربیت و مبانی آن: امام محمد غزالی، قم: پژوهشکده حوزه و دانشگاه زمخشرى، محمود؛ 1407 ق، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ بیروت: دار الکتاب العربی زیبا کلام مفرد، فاطمه و همکاران، 1387ش، «بررسی دیدگاه ابن سینا در باب تعلیم و تربیت»، روانشناسی و علوم تربیتی، شماره 84 سعدی، مصلح الدین؛ 1374 ش، گلستان؛ تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی، چاپ چهارم، تهران: خوارزمی سید رضی، محمد بن حسین؛ 1389ش، نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، قم: انتشارت نبوغ شعاری نژاد، علی اکبر؛ 1364ش، فرهنگ علوم رفتاری؛ تهران: امیرکبیر شعاری نژاد، علی اکبر؛ 1388ش، فلسفه جدید تربیت؛ تهران: اطلاعات طباطبائی، محمدحسین؛ 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن؛ چاپ پنجم، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم  طبرسی، فضل بن حسن؛ 1372 ش، مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: ناصر خسرو طبری، ابوجعفر محمد بن جریر، 1412ق، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت: دارالمعرفه طوسی، ابی جعفر محمد بن حسن؛1371ش، التبیان فی تفسیر القرآن؛ قم: موسسه النشر الاسلامی طوسی، نصیرالدین؛ 1369 ش، اخلاق ناصری؛ تصحیح و توضیح مجتبی مینوی و علیرضا مرادی، تهران: خوارزمی طیّب، سید عبدالحسین؛ 1378ش، أطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران: اسلام غزالی، ابوحامد؛ 1364 ش، احیاء علوم الدین؛ ترجمه مؤید الدین خوارزمی به کوشش حسین خدیو جم، چاپ دوم، تهران: انتشارات علمی فرهنگی فارابی، ابونصر؛ 1404 ق، الالفاظ المستعمله ؛ چاپ دوم، تهران :  انتشارات الزهراء فارابی، ابونصر ؛ 1405 ق، السیاسه المدنیه؛ چاپ اول، تهران: انتشارات الزهراء فارابی، ابونصر ؛ 1405ق، فصول منتزعه؛ چاپ دوم، تهران: انتشارات الزهراء فخرالدین رازى، ابوعبدالله محمد بن عمر؛1420 ق، مفاتیح الغیب؛ بیروت: دار احیاء التراث العربى فرهمینی فراهانی، محسن،1378ش، فرهنگ توصیفی علوم رفتاری، تهران: اسرار دانش فضل الله، سید محمد حسین؛1419ق، تفسیر من وحی القرآن؛ بیروت: دار الملاک للطباعة و النشر فیض کاشانى، ملا محسن، 1418ق، الأصفى فی تفسیرالقرآن، قم: دفتر تبلیغات اسلامى  قمی، علی بن ابراهیم؛1367ش، تفسیر قمی، تحقیق سید طیب موسوی جزایری، قم: انتشارات دارالکتاب گنابادى، سلطان محمد؛ 1408 ق، تفسیر بیان السعادة فی مقامات العبادة؛ چاپ دوم، بیروت: مؤسسة الأعلمی للمطبوعات‏ گنجی، حمزه؛ 1375ش، روانشناسی تفاوت های فردی؛ تهران: مؤسسه انتشارات بعثت مجلسی، محمدباقر؛ 1403 ق، بحارالانوار، بیروت: مؤسسه الوفاء مجلسى، محمد باقر ؛ 1404 ق، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، چاپ دوم، تهران: دار الکتب الإسلامیة مجیدی، اعظم؛ 1396ش، فرهنگ و اصطلاحات روانشناسی و علم النفس سه سویه، تهران: ایرانیان طب مسکویه، احمد؛ 1371 ش، تهذیب الاخلاق و تطهیر الاعراق؛ قم: بیدار مصباح یزدی، محمد تقی؛1391ش، فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی؛ دوم، تهران: مدرسه مصطفوی، حسن؛ 1368ش، التحقیق فى کلمات القرآن الکریم؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مغنیه، محمد جواد؛ 1424 ق، تفسیر الکاشف؛ تهران: دار الکتب الإسلامیه ملاحویش آل غازی، عبدالقادر؛1382ق، بیان المعانی؛ ج‏5، دمشق: مطبعه الترقی مولوی، جلال الدین محمد؛ 1375 ش، مثنوی معنوی؛ تهران انتشارات ناهید واحدی، علی بن احمد؛1411 ق، اسباب نزول القرآن (واحدی)؛ بیروت: دارالکتب العلمیه منابع اینترنتی:  https://www.yjc.ir/fa/news/6650873 تاریخ دسترسی 28/4/1399  https://www.beytoote.com/scientific/chera/type3-soil.htmlتاریخ دسترسی 29/4/1399_||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5462 علمی-پژوهشی شناسایی و تحلیل هویت زبان دین از منظرعلامه طباطبایی شناسایی و تحلیل هویت زبان دین از منظرعلامه طباطبایی پسندی فریبا دانشجوی دکتری کلام-فلسفه دین و مسائل کلامی جدید، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران شمشیری محمدرضا استادیار گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران دهباشی مهدی استاد گروه فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده علوم انسانی و حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران 21 01 2020 10 2 25 47 13 04 2020 06 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5462.html

زبان شناسی دین و بررسی ساختار آن یکی از مهم ترین موضوعاتی است که از دیرباز در عرصه دین پژوهی درخور توجه بوده و سابقه ای دیرینه دارد. این مبحث در فلسفه دین آمیخته با موضوع تمثیل همواره به تحلیل و بررسی معانی اوصاف الهی و تبیین گزاره های دینی در تمامی ادیان آسمانی اختصاص داشته و امروزه با مطرح شدن شبهاتی درخصوص تعارض علم و دین، زبان دینی به عنوان موضوعی مستقل اهمیت به سزایی یافته است. در دهه های اخیر از میان رهیافت ها و رویکردهای فراوانی که در موضوع زبان دین مطرح شده، علامه محمد حسین طباطبایی با تأکید بر معرفت بخش بودن و قابل فهم بودن انواع گزاره های دینی صاحب دیدگاهی شاخص است. این جستار با رویکرد توصیفی، تحلیلی بررسی آرای این اندیشمند اسلامی معاصر را در مورد ساختار زبان دین و تمثیلی بودن این زبان به دلیل وجود بطون و لایه های درونی آن مدنظر قرار داده است.

 زبان دین زبان عرفی تمثیل محمدحسین طباطبایی آریان، حمید(1396). درآمدی بر زبان قرآن، چ1، قم: مرتضی. آلستون، ویلیام پى(1380). فلسفه زبان، نادر جهانگیری، چ1، مشهد: فردوسی. آیر، آلفرد جونز(1385). زبان حقیقت و منطق، منوچهر بزرگمهر، چ1، تهران: شفیعی. انوری، حسن(1382). فرهنگ بزرگ سخن، چ2، تهران: انتشارات سخن. باربور، ایان و دیگران(1362). علم و دین، بهاءالدین خرمشاهی، چ1، تهران: مرکز نشر دانشگاهی. پترسون، مایکل و دیگران(1390). عقل و اعتقادات دینى، احمد نراقى و ابراهیم سلطانى، چ7، تهران: طرح‌نو. تالیافرو، چارلز(1382). فلسفه دین در قرن بیستم، انشاءالله رحمتی، چ1، تهران: سهروردی. جرجانی، علی بن محمد(1411ق). التعریفات، الطبعه الثالثه، بیروت: دارالکتاب العربی. دهخدا، علی اکبر(1377). لغت نامه دهخدا، چ2، تهران: دانشگاه تهران. راغب اصفهانی، حسین بن محمد(1412ق). مفردات الفاظ القرآن، الطبعه الاول، بیروت: دارالشامیه. سیوطی، جلال الدین(1416ق). الاتقان فی علوم القرآن، چ1، بیروت: دارالفکر. شمیسا، سیروس(1383). انواع ادبی، چ 10، تهران: فردوس. طباطبایی، محمدحسین(1379). اصول فلسفه و روش رئالیسم، چ7، قم: صدرا. طباطبایی، محمدحسین(1386). نهایه الحکمه، تعلیقات غلامرضا فیاضی،چ4، قم: انتشارات موسسه امام خمینی. طباطبایی، محمدحسین(1387الف). تعالیم اسلام، چ1، قم: بوستان کتاب. طباطبایی، محمدحسین(1387ب). شیعه: مذاکرات و مکاتبات پروفسور هنری کربن با علامه طباطبایی(خسروشاهی)، چ2، قم: بوستان کتاب. طباطبایی، محمد حسین(1388الف). علی و فلسفه الهی، چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی. طباطبایی، محمدحسین(1388ب). بررسی های اسلامی،چ2، قم: بوستان کتاب. طباطبایی، محمدحسین(1388ج). قرآن در اسلام، چ3، قم: بوستان کتاب. طباطبایی، محمدحسین(1388د). شیعه در اسلام، چ5، قم: بوستان کتاب. طباطبایی، محمد حسین(1417ق). المیزان فی تفسیر القرآن، چ5، قم: مکتبه النشر الاسلامی. طباطبایی، محمدحسین(1428ق). بدایه الحکمه، چ1، قم: موسسه النشر الاسلامی. طوسی، خواجه نصیر الدین(1367)، اساس الاقتباس، چ1، تهران: دانشگاه تهران. طوسی، محمد بن حسن(1376). التبیان فی تفسیر القرآن، الطبعه الثالثه، نجف اشرف: المطبعه العلمیه. عاطف الزین، سمیح(1421ق). معجم الأمثال فی القرآن الکریم، الطبعه الثانیه، بیروت: دارالکتاب اللبنانی. فرامرز قراملکی، احد(1378). هندسه معرفتی کلام جدید، چ1، تهران: دانش و اندیشه معاصر. قطب الدین شیرازی(1394). شرح حکمه الاشراق، چ3، تهران: حکمت. مظفر، محمدرضا(1402ق). المنطق، الطبعه الثانیه، بیروت: دارالتعارف للمطبوعات. معین، محمد(1375). فرهنگ فارسی، ج 1، چ 10، تهران: امیرکبیر. هوردرن، ویلیام (1368). راهنمای الهیات پروتستان، طاطه ووس میکائیلیان، چ1، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی. Alston,William(1996),Religious language,in:Routledge Encyclopedia of Philosophy, v.8. Calhoun ,Robert L.(1962), The Place of language in Religion, in: Abernethy lang ford(eds) philosophy of Religion. Craig,E(1998),Routledge Encyclopedia of philosophy,V.8,London and New york.  Hick, John(1963), Philosophy of Religion ,prentice- Hall. Chapter7. Kenneth L. ,Schmitz (1974),Restitution of Meaning in Religious speech , in: Frederick Ferre, etal.The challenge of Religion. Stiver, Dan R. (1996), The Philosophy of Religious language, Black Well . Tillich, Paul(1951), Systematic theology,vol.I, The university of chicago press.  _||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5463 علمی-پژوهشی نقش تکاملی دین: مروری بر آرای دیوید اسلوان ویلسون نقش تکاملی دین: مروری بر آرای دیوید اسلوان ویلسون جمالی مهر محسن دانشجوی دکترای فلسفه علم دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران، ایران عباسی بابک استادیارگروه فلسفه دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران ندرلو رضا استادیار گروه زیست شناسی دانشگاه تهران 21 01 2020 10 2 49 73 21 10 2018 07 01 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5463.html

بحث‌های فلسفی پیرامون موضوع مشکل سطح انتخاب در انتخاب طبیعی که منجر به ارائة نظریات انتخاب گروه و چند سطحی گردید گویا جنبش کاربست نظریة تکامل در دیگر حوزه‌های معرفتی را علاقمند به تبیین امور مردم ‌شناختی کرده باشد. از این میان اما تلاش‌های ویلسون برای تبیین سازگارانة دین تحت تاثیر نگرش ارگانیسمی به اجتماع بشری و بر مبنای نظریة تکامل یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات روزآمد این حیطه تلقی می‌شود. از منظر او بر اساس مفهوم ارگانیسمی گروه‌های دینی و نظریة تکامل می‌توان فرضیه‌ای علمی مطرح کرد که دینداری در آن به عنوان یک صفت سازگارانة گروه دینی لحاظ شود. اگرچه ویلسون در نوشته‌هایش برای این فرضیه شواهدی مطرح می‌کند اما نه تنها کاربست نظریة تکامل در دیگر حوزه‌های معرفتی خالی از انتقادهای شکلی و محتوایی نیست بلکه شواهد تبیین‌های سازگارانة وی نیز با ارائة نظریه‌های جدی رقیب به چالش کشیده شده است.

 "تکامل" "انتخاب گروه" "سازگاری" "تبیین" "دین" اکاشا، سمیر (1387)، فلسفۀ علم، ترجمۀ هومن پناهنده، انتشارات فرهنگ معاصر، تهران، ایران. بنتون، تِد و کرایب، یان (1384)، فلسفۀ علوم اجتماعی: بنیادهای فلسفی تفکر اجتماعی، ترجمۀ شهناز مسمی‌پرست و محمود متحد، انتشارات نشر آگه، تهران، ایران. جمالی‌مهر، محسن (1394)، "انتخاب چند سطحی در مقولۀ انتخاب طبیعی: مروری بر آرای سمیر اکاشا"، جستارهای فلسفی، شماره 28، صفحات 35 تا 51، تهران، ایران. دمپی‌یر، ویلیام (1371)، تاریخ علم و ارتباط آن با فلسفه و دین، ترجمۀ عبدالحسین آذرنگ، انتشارات سمت، تهران، ایران. ریدلی، مارک (1391)، تکامل، ترجمۀ عبدالحسین وهاب‌زاده، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، مشهد، ایران. صمدی، هادی (1389)، ساختار نظریه‌های علمی در علوم طبیعی و علوم اجتماعی، انتشارات پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران. میانداری، حسن (1392)، "از خود گذشتگی تکاملی در سایۀ خودخواهی تکاملی"، مجلۀ پژوهشهای جانوری، جلد26، شماره2، تهران، ایران. Aristotle, 1995, The Complete Works of Aristotle, edited by Jonathan Barnes, Princeton University Press, Princeton, USA. Atran, S, 2002, In God We Trust: The Evolutionary Landscape of Religion, Oxford, UK. Borrello, M, E, 2010, Evolutionary Restraints: The Contentious History of Group Selection, The University of Chicago Press, USA. Darwin, C, R, 1859, On the Origin of Species, London, UK. Dawkins, R, 2006, The God Delusion, William Clowes Ltd, Beccles, Suffolk, UK. Dawkins, R, 1976, The Selfish Gene, Oxford University Press, New York, USA. Dow, J, 2008, “Is Religion an Evolutionary Adaptation?”, Journal of Artificial Societies and Social Simulation, vol. 11, no. 22, UK. Eldakar, O, T, & Wilson, D, S, 2011, “Eight Criticisms Not to Make About Group Selection”, Evolution; 65(6): 1523–1526, John Wiley and Sons, USA. Lamarck, J, B, 1809, Zoological Philosophy, Translated with an Introduction by Hugh Elliot, Hafner Publishing Company, New York, USA. Losos J. B. & others, 2013, The Princeton Guide to Evolution, Princeton University Press, USA. Okasha, S, 2006, Evolution and the Levels of Selection, Oxford, UK. Powell, R, & Clarke, S, 2012, “Religion as an Evolutionary Byproduct: A Critique of the Standard Model,” British Journal for the Philosophy of Science 63(3):457-486. Sober, E & Wilson, D, S, 1998, Unto Others: The Evolution and Psychology of Unselfish Behavior, Harvard, USA. Watson, R, 2012, “Is evolution by natural selection the algorithm of biological evolution?”, In Artificial Life XIII: Proceedings of the Thirteenth International Conference on the Synthesis and Simulation of Living Systems. MIT Press. pp. 121-128. Wilson, D, S, 2002, Darwin’s Cathedral: Evolution, Religion and the Nature of Society, University of Chicago, USA. Wilson, D, S, & Green, W, S, 2007, “Evolutionary Religious Studies (ERS): A Beginner’s Guide”, In Creating Consilience: Integrating the Sciences and the Humanities Oxford University Press, UK._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5460 علمی-پژوهشی مطالعه تطبیقی نظم اجتماعی از دیدگاه اندیشمندان و فیلسوفان مسلمان و غربی مطالعه تطبیقی نظم اجتماعی از دیدگاه اندیشمندان و فیلسوفان مسلمان و غربی خارستانی اسماعیل دانشجوی دکتری فلسفه تعلیم و تربیت، گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی فیاض ایران دخت دانشیار گروه فلسفه تعلیم و تربیت اسلامی، دانشگده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران خورسندی علی استادیار گروه مدیریت و برنامه‌ریزی آموزشی، دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی، دانشگاه علامه طباطبائی، تهران 21 01 2020 10 2 75 105 08 07 2020 06 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5460.html

شناخت ماهیّت نظم و نیز چگونگی تحقّق آن، یکی از دغدغه‌های مهم انسان است. مسئله‌ نظم اجتماعی از مباحث مهمی است که همواره مورد توجه فیلسوفان و صاحبنظران مسلمان و غربی بوده است. هدف اصلی این تحقیق بررسی تطبیقی نظم اجتماعی از دیدگاه فلاسفه و اندیشمدان مسلمان و غربی می باشد که با روش تحلیلی، استنتاجی و تطبیقی انجام شده است.در این تحقیق نظریه های ساختارگرایی، کارکردگرایی، تعاون و ارزشهای مشترک از نظر فلاسفه و اندیشمندان مسلمان و نظریه های فشار یا جبر، منافع مشترک، اجماع ارزشی و سکون از نظر اندیشمندان غربی استنتاج شده و دیدگاههای تعدادی از آنها مورد بررسی، تحلیل و تطبیق قرار گرفته است.نتیجه تحقیق نشان می دهد که فلاسفه و اندیشمندان مسلمان در نظریه ارزش های مشترک (محبت و عدالت) با یکدیگر هم عقیده اند. اما دیدگاههای اندیشمندان غربی با یکدیگر متفاوت و در برخی موارد مخالف با یکدیگر است. تنها نظریه مشابهی که از دیدگاههای فلاسفه مسلمان و غربی استنتاج شد؛ توجه آنها به ارزش هاست، که این نظریه با دیدگاه پارسونز که به اجماع ارزش ها در نظم اجتماعی معتقد است، تشابهاتی دارد.

 نظم اجتماعی نظریه ها مسلمان غربی تطبیقی ابن  خلدون،  عبدالرحمن  (1384). العبر،  مترجم:  عبدالمحمد  آیتی،  تهران:  موسسه  مطالعات  و تحقیقات فرهنگی. ابن خلدون، عبدالرحمن (1390).  مقدمه ابن خلدون، مترجم: محمد پروین گنابادی، تهران: علمی و فرهنگی. ابن مسکویه، احمد بن احمد (1381).  تهذیب الاخلاق، مترجم: علی اصغر حلبی، تهران: اساطیر ادگار، اندرو و سج ویک، پیتر (1397). مفاهیم بنیادی نظریه‌های فرهنگی، مترجم: مهران مهاجر و محمد نبوی، تهران: آگه. اسکید مور، ویلیام(1385).  تفکر نظری در جامعه‌شناسی، مترجم: جمعی از مترجمان، قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی. اسماعیلی ، مـحمدجواد (١٣٨٨). «تـأملی بر مقاله جامعه شناسی مردم مدار و نسبت آن با‌ علوم‌ اجتماعی»‌ ، مجله جامعه شـناسی ایران ، دوره دهـم ، شماره 2. تهران: انجمن جامعه شناسی ایران. آزاد ارمکی، تقی( 1390). اندیشة اجتماعی متفکران مسلمان از فارابی تا ابن خلدون، تهران: انتشارات صدا و سیما(سروش). بشیریه، حسین(1382). انقلاب و بسیج سیاسی، تهران: انتشارات دانشگاه تهران. بیرو،آلن(1375).  فرهنگ علوم اجتماعى، مترجم: باقر ساروخانى، تهران: کیهان. چلبی، مسعود (1391). جامعه شناسی نظم: تشریح و تحلیل نظری نظم اجتماعی، تهران: نشر نی. حاجی حیدری، حامد (1388). آنتونی گیدنز؛ مدرنیت. زمان. فضا، تهران: انتشارات اختران. حسامی، فاضل (1388). « اسلام و نظم اجتماع»،  معرفت، ش 139، ص33-11. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). حقیقت، سید صادق(1386). از ساختار گرایی تا پساساختار گرایی، فصلنامه روش شناسی علوم انسانی، ش51، صص91-110.قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. دریفوس،هیوبرت و رابینو،پل(1379). میشل فوکو،فراساختارگرایی و هرمنوتیک،مترجم:حسین بشیریه، تهران: نشر نی. رجبی، محمود(1385). تاریخ تفکر اجتماعی اسلام، تهران: سمت. ریترز، جورج(1381).  نظریۀ جامعه‌شناسی، مترجم: محسن ثلاثی، تهران: علمی. ریتزر، جرج (1389). مبانی نظریة جامعه‌شناختی معاصر و ریشه‌های کلاسیک آن، مترجم: شهناز مسمی‌پرست، تهران: ثالث. ساروخانى، باقر (1370). دائرة المعارف علوم اجتماعى، تهران: کیهان. ستوده، هدایت الله ( 1398). تاریخ اندیشه های اجتماعی در اسلام، تهران: ندای آریانا. سیدمن، استیون(1386). کشاکش آرا در جامعه‌شناسی، ترجمه هادی جلیلی،تهران: نشر نی. سیف، حمیدرضا(1379). جامعه شناسی ابن خلدون، تهران: نشر جوانان موفق. شریعتمداری، علی(1390). روان‌شناسی تربیتی، اصفهان: مشعل. طباطبائی، محمد حسین(1380).  تفسیر المیزان،قم:  انتشارات لب المیزان. طوسی، خواجه نصیرالدین (1391). اخلاق ناصری، مترجم: مجتبی مینوی و علیرضا حیدری،  تهران: خوارزمی. عصاریان نژاد، حسین؛ مؤمنی، اسکندر (1390). «تبیین و ترسیم مولّفه ها و شاخصه های تولید اختلال و بی نظمی اجتماعی»، فصلنامه امنیت، شماره1، ص 199-123. فارابی، ابونصر(1991).  السیاسه المدینه، بیروت: انتشارات مکتبه الهلال. فارابی، ابونصر(1995). آراءاهلالمدینهالفاضلهومضادتها، بیروت: انتشارات مکتبه الزهراء. فرهادى، مرتضی (1373). «نظریه هاى همکارى در کار اندیشه ورزان و دانشمندان علوم اجتماعى و دلایل کم توجهى نسبى به آن»، فصلنامه تعاون و کشاورزى، ش 1و2 .تهران: موسسه کار و تأمین اجتماعی. فریزبی، دیوید و سه یر، درک( 1374 ). جامعه ، مترجم: احمد تدین و شهین احمدی،اصفهان: نشر آران. فوکو، میشل ( 1385). پیدایش کلینیک ، مترجم: یحیی امامی، تهران: نشر نقش و نگار. قائمی‌نیا، علیرضا(1379).  درآمدی به منشا دین، قم: معارف. کالهون، کرایگ‌ (١٣٨٩‌). نظریه اجتماعی و سیاست هویت، مترجم: مـحمد‌ قلی پور‌ و علی‌ محمدزاده‌ ، تهران: جامعه شـناسان. کرایب، یان (1385). نظریه اجتماعی مدرن، مترجم: عباس مخبر، تهران: نشر آگاه. کسل، فیلیپ (1387). چکیده آثار آنتونی گیدنز، مترجم: حسن چاوشیان، تهران: انتشارات ققنوس. کوزر، لوییس(1380). زندگی و اندیشه‌ بزرگان جامعه‌شناسی، مترجم: محسن ثلاثی، تهران: علمی. کوهن، پرساى اس(1381). نظریه اجتماعى نوین،مترجم: یوسف نراقی، تهران: شرکت سهامی انتشار . کالینیکوس، الکس ( 1383 ). درآمدی تاریخی بر نظریه اجتماعی ، مترجم: اکبر معصوم بیگی، تهران: نشر آگاه. گیدنز، آنتونی (1384 (الف)). پیامدهای مدرنیته، مترجم: محسن ثلاثی، تهران: نشر مرکز.       گیدنز، آنتونی (1384 (ب)). چشم‌اندازهای جهانی، مترجم: محمدرضا جلائی‌پور، تهران: طرح نو. محسنی،منوچهر(1390). مقدمات جامعه‌شناسی، تهران: دوران. مصباح یزدی، محمدتقی (1379).  قرآن در آیینه نهج البلاغه. قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره). مهاجرنیا، محسن ( 1380 ). اندیشة سیاسی فارابی، قم: انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم. نصر، حسین(1387). علم و تمدن در اسلام، تهران: انتشارات خوارزمی وبر، ماکس ( 1373 ). اخلاق پروتستان و روح سرمایه داری ، مترجم:  پریسا منوچهری کاشانی و عبدالکریم رشیدیان، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی. وثوقی، منصور و نیک خلق، علی اکبر (1395). مبانی جامعه شناسی، تهران: بهینه ورسلی‌، پیترز (1388). نظم‌ اجتماعی‌ در‌ نظریه‌های جامعه‌شناسی. مترجم: سعید معیدفر‌. تـهران: مـوسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان. یوسف زاده، حسن (1385). «نظم اجتماعی در اسلام»، ادیان  و عرفان، مجله معرفت،  شماره103، ص48-60.قم: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره). یوسفیان، جواد (1379). نظریه های جامعه شناسی، تهران: نشر مرندیز Crossman, A.(2013), 'Sociological Theories', available athttp://sociology .about.com/od/Sociology101/tp/Major-Sociological Frameworks. Giddens, Anthony (1984). The Constitution of Society,Berkeley: University of California Press. International Encyclopedid of the Scoial Sciences,(1972).The Mac Millan company, The Free Press, New York - London, Reprint Edition, vol.3-4, p. 384. Janoff-Bulman R, Carnes NC (2016). Social Justice and Social Order: Binding Moralities across the Political Spectrum. PLoS ONE 11(3): e0152479. journal.pone.0152479. Shepherdson Charles (1995). history and the real: fucault with Lacan, university of Missouri at Columbia. Zizek Slavoj (2001). Did some body say totalitarianism? Verso._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5461 علمی-پژوهشی تحلیل انتقادی خوانش هرمنوتیکی ماسیمو کامپانینی از آیات علمی قرآن کریم تحلیل انتقادی خوانش هرمنوتیکی ماسیمو کامپانینی از آیات علمی قرآن کریم شریفی علی استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. رنجبرزاده سبحان دانشجوی کارشناسی ارشد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه علامه طباطبایی (ره)، تهران، ایران. 21 01 2020 10 2 107 126 03 07 2020 06 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5461.html

یکی از ثمرات جهش و پیشرفت علوم تجربی افزایش توجهات به رابطه علم و قرآن و تفسیر علمی قرآن بود، در معرض توجه قرار گرفتن تفسیر علمی هم موجب اتخاذ رویکردهای گوناگونی در این مسئله در میان مسلمانان شده، و هم به بحث‌های کلامی قلمرو قرآن دامن زده است. اما مستشرقان که در سده‌های اخیر وارد مطالعه جدّی در حوزه قرآن و علوم مرتبط با آن شد‌ه‌اند هم به تأمّلاتی در این زمینه پرداخته‌اند، از جمله آنان ماسیمو کامپانینی است که تفسیر علمی قرآن را براساس مبانی هرمنوتیک فلسفی تعریف کرده است. اندیشه‌های وی در این مسئله مواضع مشترکی با دیدگاه‌های روشن‌فکران مسلمان معاصر و متأثر از اندیشه‌های غربی دارد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی-انتقادی به بررسی آرای وی پرداخته و درنهایت اثبات شده که مؤلفه‌ها و شاخصه‌های اندیشه وی نظیر مساوی دانستن کاربست هرمنوتیک فلسفی در فهم قرآن با تأویل آن، عبور بدون ضابطه از معانی لغوی و حجیت ظاهری الفاظ قرآن، تاریخمندی قرآن و نگاه پدیدارشناختی به آیات قرآن از شرایط و ضوابط عام تفسیر و نیز ضوابط خاص تفسیر علمی قرآن پیروی نکرده و یا حتی در تقابل با این اصول و ضوابط‌ قرار دارد، در انتها هم تحلیل او از دیدگاه‌های مسلمانان درباره رابطه قرآن و علم مورد بررسی قرار گرفته و به نقاط ضعف آن اشاره شده است.

 تفسیر علمی قرآن ماسیمو کامپانینی هرمنوتیک فلسفی علوم تجربی ابن‌رشد، محمد ابن احمد (1999)، فصل المقال فی تقریر ما بین الشریعه و الحکمه من  الاتصال او وجوب النظر العقلی و حدود التأویل (الدین و المجتمع)، مع مدخل و مقدمة تحلیلیه محمد عابد الجابری، بیروت: مرکز دراسات الوحده العربیه. ابن‌رشد، محمد ابن احمد (1964)، تهافت التهافت، تحقیق: سلیمان دینا،    مصر:دارالمعارف. ابوزید، نصرحامد (بی‌تا)، معنای متن: پژوهشی در علوم قرآن، ترجمه مرتضی کریمی‌نیا،    بی‌جا: بی‌نا. اسدی، احمد (1398)، نقد و ترجمه کتاب مبانی قرآن از ماسیمو کامپانینی (ترجمه الیور لیمن)، رساله دکتری، تفسیر تطبیقی، دانشکده و معارف قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم. الجابری، محمد عابد (1998)، ابن‌رشد و سیره و فکر، بیروت: مرکز دراسات الوحده العربیه. برقی، احمد بن محمد بن خالد (بی‌تا)، المحاسن، قم: دارالکتب الاسلامیه. پارسا، علیرضا (1395)، «واکاوی روش تأویلی ابن‌رشد»، پژوهش‌های فلسفی، دوره 10، شماره 19،    ص129. حاج‌ احمد، یوسف (1424ق)، موسوعه الاعجاز العلمی فی القرآن الکریم و السنه المطهره، چاپ دوم، دمشق: مکتبه ابن حجر. خلف‌الله، محمد احمد (1999)، الفن القصصی فی القرآن الکریم، لندن: سینا للنشر/ الانتشار العربی. ربانی گلپایگانی، علی (1374)، «نقد تئوری‌های جدا انگاری علم و دین»، کیهان اندیشه، دوره 11، شماره 63، ص 97. رضایی کرمانی، محمد علی؛ رستمیان، مرضیه، نقی‌زاده، حسن؛ اسماعیلی‌زاده، عباس (1395)،  «روش‌های به کارگیری قاعده جری و تطبیق در حوزه فهم قرآن»، پژوهش‌های قرآنی، دوره 21، شماره 80، ص 23. رضایی اصفهانی، محمدعلی (1379)، رابطه علم و دین در غرب، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر. رضایی اصفهانی، محمدعلی (1396)، منطق تفسیر قرآن، چاپ هشتم، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی (ص). سید قطب (1386ق)، فی ظلال القرآن، بیروت: دار احیاء التراث العربی. شیرازی، صدرالدین محمد بن ابراهیم (1360)، مفاتیح الغیب، ترجمه محمد خواجوی، چاپ دوم، تهران: مولی. صفار قمی، ابوجعفر محمد بن حسن بن فروخ (1404ق)، بصائر الدرجات الکبری فی فضائل آل محمد (ع)، تصحیح محسن کوچه‌باغی، چاپ دوم، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی. طباطبائی، سید محمد حسین (1376)، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، چاپ پنجم، قم: بنیاد علمی و فکری علامه طباطبائی. عابدی، احمد (1384)، «مبانی و ضوابط تأویل از دیدگاه ابن‌رشد»، اندیشه نوین دینی، دوره 1، شماره 3، ص 13. عبدالمهیمن، احمد (2001)، اشکالیه التأویل بین کل من الغزالی و ابن‌رشد، اسکندریه: دارالوفاء لدنیا الطباعه و النشر. عبیدی، خالد فائق (1426ق)، الطب فی القرآن الکریم و السنه المطهره و الصیدله و العلاج، بیروت: دارالکتب العلمیه. عبیدی، خالد فائق (1426ق)، النبات و الانبات و الحیوانات و الحشرات، بیروت، دارالکتب العلمیه. عیاشی، محمد بن مسعود (1991)، تفسیر العیاشی، بیروت: مؤسسه الأعلمی للمطبوعات. فرامرز قراملکی، احد (1373)، موضع علم و دین در خلقت انسان، تهران: مؤسسه فرهنگی آرایه. فیاض، محمدسعید (1393)، فرضیه اقتباس قرآن کریم از مصادر غیر الهی: بررسی و نقد شبهات خاورشناسان، قم: فلاح. فیاضی، مسعود (1399)، «نسبی‌گرایی در هرمنوتیک فلسفی گادامر»، فلسفه دین، دوره 17، شماره 1، ص 150. قربانی سینی، علی؛ اکبری، فتحعلی (1393)، «حقیقت دوگانه و نظریه عقل هیولانی ابن‌رشد»، فلسفه و کلام اسلامی، دوره 47، شماره 2، ص312. کربن، هانری (1392 الف)، اسلام ایرانی، چشم‌اندازهای معنوی و فلسفی، ج1، ترجمه انشاءالله رحمتی، تهران: سوفیا. کربن، هانری (1392 ب)، فلسفه ایرانی، فلسفه تطبیقی، ترجمه‌ی سید جواد طباطبایی، تهران: مینوی خرد. کلینی، محمد بن یعقوب (1363)، الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیه. مرتضوی، سید رحمان (1396)، «بررسی و نقد رویکرد پدیدارشناسی دینی هانری کربن»، اندیشه دینی، دوره 17، شماره 2، ص 139. مظاهری طهرانی، بهاره؛ مصلایی‌پور، عباس؛ ایزدی، مهدی (1396)، «گونه‌شناسی آیات علمی قرآن و مبانی استنباط گزاره‌های علمی از آن‌ها»، آموزه‌های قرآنی، دوره 14، شماره 26، ص 111-112. مغربی علی عبدالفتاح، العراقی، عاطف (1993)، الفیلسوف ابن‌رشد مفکرا عربیا و رائدا للاتجاه العقلی، قاهره: الهیئه العامه لشئون المطابع. نجفی اصفهانی، محمدرضا (1389)، نقد فلسفه داروَن، محقّق حامد ناجی اصفهانی، تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.  نوری‌زاد، صمد (1383)، آن سوی آیه‌ها؛ نگرشی بر اعجازهای پزشکی قرآن، قم: آیت عشق. واعظی، احمد (1397)، نظریه تفسیر متن، چاپ سوم، قم:پژوهشگاه حوزه و دانشگاه. ویلانت، رتراود (1383)، «جریان‌شناسی تفاسیر قرآن در دوره معاصر»، مهرداد عباسی، آینه پژوهش، دوره 15، شماره 86، 130-145. هایدگر، مارتین (1385)، متافیزیکچیست؟، ترجمه سیاوش جمادی، چاپ سوم، تهران:  انتشارات ققنوس. Campanini, M (2005), "Qur'an and Science: A Hermeneutical Approach", Journal of Qur'anic Studies, vol 7, No 1, p.48-60. Gadamer, H (1994), Truth and Method, translation revised by Joel weinsheimer and Donald G. Marshal, New York: Continuum. Hanafi, H (1995), Islam in the Modern World: Vol.1-Religion, Ideology and Development, Cairo: Anglo-Egyptian Bookshop. Heidegger, M (1988), Being and Time, Translated by John Macquarrie and Edward Robinson, Basil Black well. Leamen, O (1988), Averroes and his philosophy, Oxford: Clarendon Press._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5464 علمی-پژوهشی نوسازی مفهوم علم و دین بر پایه رویکرد ترکیبی عقل و ایمان نوسازی مفهوم علم و دین بر پایه رویکرد ترکیبی عقل و ایمان عبدالحسینی احمد دکترای فلسفه تعلیم و تربیت، مربی گروه معارف اسلامی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد میبد، یزد، ایران 21 01 2020 10 2 127 154 01 10 2016 07 07 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5464.html

پهنه تاریخ ادیان صحنه گفت‌وگوهای مستمر عقل و دین است که سابقه چهره جدید آن تحت عنوان «علم و دین» به اواسط قرون وسطی می‌رسد. با توجه به تفاوت در روش، موضوع و غایت علم و دین، همواره این سؤال بین فیلسوفان و متالهان مطرح بوده است که چه نسبت و رابطه‌ای می‌توان بین آن دو فرض کرد. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی در صدد تبیین رویکرد جامع قرآنی در خصوص نسبت عقل و ایمان بر پایه اصل فطرت و سپس نوسازی مفهوم علم و دین در پرتو آن است. یافته‌های پژوهش نشان داد که با توجه به فطری بودن دانش دینی در هر دو بعد طبیعی و الهی، کار دانشمند تجربی و نبی یک چیز است و آن تعیین دانش دینی فطری انسان در دو بعد طبیعی و الهی با روش مناسب خود: که طبیعتاً مناسب‌ترین روش برای دانشمند تجربی در تعیین دانش دینی فطری طبیعی، مشاهده مستقیم حقایق طبیعت با ابزار حس و تجربه همراه با سنجش عقلی است و مناسب‌ترین روش برای نبی در تعیین دانش دینی فطری الهی، کشف حقایق ورای طبیعت در پرتو وحی همراه با سنجش عقلی است.

 علم و دین دانش فطری عقل و ایمان قرآن کریم قرآن کریم اسلامی مصطفی(1394)،رابطه علم و دین از منظر علامه طباطبایی ، نشریه معرفت،سال بیست و سوم ـ شماره 206 باربور، آیان،(1362)، علم و دین، ترجمه بهاالدین خرمشاهی، تهران، مرکز نشر دانشگاهی بهداروند، محمد (1383)، تبیین و تحلیل مفهوم دین،رواق اندیشه، 1383، شماره 30 جلال‌فر سامر(1394)، بررسی تطبیقی رابطه علم و دین از دیدگاه استاد جوادی آملی و دکتر نصر،پایان نامه کارشناسی ارشد ، دانشگاه قم، دانشکده الهیات و معارف اسلامی سبحانی جعفر،محمدرضایی محمد(1394)،اندیشه اسلامی 1،ویراست دوم ،قم ،نشر معارف طباطبایی، محمد حسین،(1997.م)، المیزان فی تفسیر القرآن،جلد دوم ،بیروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، ربانی گلپایگانی،علی(1374)، رابطه علم و دین در مسیحیت،کیهان اندیشه ،بهمن و اسفند 74 ، ش 64، شفوی زینب،(1392)، بررسی تطبیقی رابطه علم و دین از دیدگاه شهید مطهری و آیت الله جوادی آملی،پایان نامه  کارشناسی ارشد ، دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات و معارف اسلامی قائمی نیا علیرضا ،آزادی محسن (1393)،رابطه علم و دین در مسئله پیدایش انسان از دیدگاه تفسیر المنار و المیزان آینه معرفت ،زمستان 93،دانشگاه شهید بهشتی کرمی کریم،(1392)، معرفی و تحلیل انتقادی آرای جان هیک در باب چالش های علم و دین . براساس کتاب مرز نوین علم و دین : تجربه دینی ، علم عصب شناسی و امر متعالی، پایان نامه کارشناسی ارشد ،دانشگاه علامه طباطبائی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی کلینی ،محمدبن یعقوب(1407م)،الاصول من الکافی،مصصح: غفاری،علی اکبر،ج3،تهران ،دارالکتب الاسلامیه گلشنی مهدی،(1387)، علم و دین و معنویت در آستانه قرن بیست و یکم، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی گوتک.جرالدال(1388)،مکاتب فلسفی و آراء تربیتی ،ترجمه پاک سرشت،محمدجعفر ،تهران ،انتشارات سمت محیطی اردکان، محمد علی،(1392)، پیشینه رابطه علم و دین در اسلام و غرب، معرفت، مرداد 92، ، ش 188 میری سیدجواد،علی اصغری صدری علی(1390)،رابطه علم و دین از دیدگاه علی شریعتی ، پژوهش های علم و دین ،پاییز و زمستان 1390 ،سال دوم ،شماره دوم  محمدی مسلم ،  (1386)،تجربه گرایی و نقد آن ،فصلنامه دین و سیاست، بهار و تابستان 86، شماره 12-11 محمدی مسلم (1389)،تجربه گرایی هیوم وتاثیر آن بر آموزه های دینی ،انسان پژوهی دینی ،سال هفتم ،شماره 23 محمدی ری شهری ،محمد(1389)،گزیده حکمت نامه پیامبر اعظم ،تلخیص :خوش نصیب ،مرتضی،قم،موسسه علمی دارالحدیث مجلسی، محمد باقر،(1404.ق) بحارالأنوار،ج84، بیروت ، موسسه الوفاء نادری، عزت الله و سیف نراقی، مریم.(1392) روش‌های تحقیق و چگونگی ارزشیابی آن در علوم انسانی، ویرایش ششم، چاپ نهم. تهران، ارسباران هیک، جان (1387)، ایمان و معرفت، ترجمه: عبدالحسینی، احمد، پایان نامه ارشد، دانشگاه شهید بهشتی،دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه فلسفه_||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5553 علمی-پژوهشی کارکرد تکنیک‌های نورپردازی سینمایی در آیات قرآن کریم (با تمرکز بر صحنه‌های پس از مرگ) کارکرد تکنیک‌های نورپردازی سینمایی در آیات قرآن کریم (با تمرکز بر صحنه‌های پس از مرگ) فروزان کمالی آمنه دانشجوی دکتری رشته زبان و ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس، بوشهر بلاوی رسول دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه خلیج فارس، بوشهر 21 01 2020 10 2 155 180 01 08 2020 21 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5553.html

تعامل بین ادبیات و سینما به عنوان دو گونۀ هنری، قابل بحث و بررسی است؛ هنر سینما، متن مکتوب را از ادبیات اقتباس کرده و آن را به متن دیداری و شنیداری مبدل می‌سازد. از طرف دیگر ادبیات نیز از تکنیک‌های سینما بدون بهره نبوده است؛ از جمله این تکنیک‌ها "نورپردازی" است. مقایسۀ صحنه‌های قرآنی با شگردهای خلق معنا در سینما از جمله شگرد "نورپردازی"، یکی از حوزه‌های مورد مطالعه در تحقیقات میان‌رشته‌ای ادبیات و سینما است. قرآن کریم به مثابۀ یک اثر ارزشمند ادبی دربردارندۀ حکایات و داستان‌هایی است که سرشار از صحنه‌ها و تصاویر ادبی است. این اثر ارزشمند گاهاً با استفاده از نور و نورپردازی در زمینه اقناع و جذب مخاطب و درک بهتر مفاهیم بهره برده است. هدف از پژوهش حاضر شناسایی جلوه‌های نورپردازی صحنه‌های پس از مرگ در قرآن کریم و نقش آن در اقناع مخاطب است.در این پژوهش بر پایۀ روش توصیفی- تحلیلی در صدد بررسی نورپردازی صحنه‌های پس از مرگ در قرآن کریم هستیم تا از این رهگذر به میزان تاثیرگذاری نور بر ذهن مخاطب از طریق حس بصری و نیز میزان انتقال پیام این گونه صحنه‌ها در آیات قرآن کریم دست یابیم. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که قرآن کریم به انتقال پیام و ایجاد جذابیت در ذهن و باور تماشاگر و مخاطبان در مجرای نور پرداخته است. استفاده از نورپردازی صحنه‌های پس از مرگ در قرآن کریم افزایش میزان توجه، درک، بهبود و دریافت مفهوم پیام حاصل از نمایش صحنه را در ذهن و باور خواننده در پی دارد.

 قرآن کریم صحنه‌های پس از مرگ تکنیک‌های سینمایی نورپردازی قرآن کریم، ترجمۀ مهدی فولادوند (1393). چاپ دوم، تهران: پیام عدالت. ابن درید، محمد بن حسن (1988). جمهرة اللغة، چاپ اول، بیروت: دار العلم للملایین. ابن منظور، محمد بن مکرم (1414). لسان العرب، بیروت: دار صادر، چاپ سوم. ابوحیان، محمد بن یوسف (1420). البحر المحیط فی التفسیر، چاپ اول، بیروت: دار الفکر. ازهرى، محمد بن احمد (1421). تهذیب اللغة، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی. براون، بلین (1391). نورپردازی سینما و ویدیو، مترجم: رضا نبوی، تهران: نشر افکار، چاپ اول. بوردل، دیوید و کریستین تامسون (1393). هنر سینما، ترجمه فتاح محمدی، تهران: نشر مرکز، چاپ یازدهم. حیاتی، زهرا (1394). «مطالعه تطبیقی رویدادهای داستان در روایت ادبی و سینمایی، مقایسه داستان آشغالدونی و فیلم دایره ینا»،  فصلنامه مطالعات میان‌رشته‌ای در علوم انسانی. 8 (1)، 71-98. راغب، عبدالسلام احمد (1422)، وظیفة الصورة الفنیة فی القرآن الکریم، حلب: فصلت للدراسات والترجمة والنشر. راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1412). مفردات ألفاظ القرآن، چاپ اول، بیروت: دار القلم. زمخشری، محمود (1407). الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، چاپ سوم، بیروت: دار الکتاب العربی. سید قطب (1980). التصویر الفنی فی القرآن الکریم، الطبعه السادسه، قاهره: دار الشروق. سید قطب (1412). تفسیر فی ظلال القرآن، چاپ هفدهم، بیروت: دار الشروق. صاحب، اسماعیل بن عباد (1414). المحیط فی اللغة، محقق و مصحح محمدحسین آل یاسین، چاپ اول، بیروت: عالم الکتاب. طباطبایی، غلامرضا (1371). فصلی در نور و رنگ، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسامی مرکز تحقیقات و مطالعات سینمایی، چاپ سوم. طباطبایی، سید محمد حسین (1374). ترجمۀ تفسیر المیزان: موسوی همدانی، سید محمد باقر، قم: دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم. طبرسی، فضل بن حسن (1372). مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تحقیق محمد جواد بلاغی، تهران: انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم. طبری، ابو جعفر محمد بن جریر (1412). جامع البیان فی تقسیر القرآن. چاپ اول، بیروت: دار المعرفة. طوسی، محمد بن حسن (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. تحقیق احمد قصیر عاملی، چاپ اول، بیروت: دار احیاء التراث العربی. فراهیدی، خلیل بن احمد (1409). العین، چاپ دوم، قم: نشر هجرت. گروتر، یورگ کورت (1393). زیبایی شناسی در معماری، تهران: کتاب آبان. لوته، یاکوب (1388). مقدمه‌ای بر روایت در ادبیات و سینما، ترجمۀ امید نیک فرجام، تهران: مینوی خرد، چاپ دوم. مالیکه ویچ، کریس (1370). نورپردازی در سینما، ترجمۀ احمد وخشوری، تهران: انتشارات برگ، چاپ اول. محمدی حسن آبادی، فیروزه (1393). «رویکرد نشانه شناختی به مفهوم رنگ و کاربست آن در قرآن کریم»، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، 3 (1)، 77-92. مکارم شیرازی، ناصر (1374). تفسیر نمونه، تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول. موسوی، سید میثم. آموزش نورپردازی در عکاسی، 5/6/1393،http://ketabesabz.com/book/18481 میبدی، احمد بن محمد (1371). کشف الأسرار و عدة الأبرار، چاپ پنجم، تهران: انتشارات امیرکبیر. ویلیام تاکر، شون (1392). راهنمای نورپردازی، ترجمۀ شهرام نجاریان، تهران: سمت، چاپ سوم._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5474 علمی-پژوهشی بازخوانش تعیین محل نزاع در مسأله ارتباط علم و دین بازخوانش تعیین محل نزاع در مسأله ارتباط علم و دین فنائی نعمت سرا هادی استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه بین المللی امام خمینی (ره)، قزوین 21 01 2020 10 2 181 207 05 04 2020 07 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5474.html

محل نزاع در مسأله علم و دین، میدان بحث داده‌های وحیانی با یافته‌های انسانی است. هیچ‌یک از علوم و معرفت‌های دینی را نمی‌توان در زمره علوم قطعی و یقینی قرار داد به‌گونه‌ای که صادق و جهان‌شمول باشد. همان‌گونه که معرفت دینی نیز در تمام موارد، فهم قطعی و یقینی از دین نیست به‌گونه‌ای که عقلانیت حداکثری دین‌پژوهان را به‌دنبال داشته باشد. محل نزاع میان دو فهم بشر، یکی در ساحت علومی است که حاصل اندیشه بشر در مواجهه با جهان است که شامل تمام دست‌آوردهای بشری اعم از علوم تجربی، انسانی، اجتماعی و...می‌شود و دیگری نیز مربوط‌به فهم عالمان دینی (معرفت دینی) در مواجهه با دین و متن دین است. به‌بیان دیگر محل نزاع میان فهم‌ها و معرفت‌هایی است که دانشمندان علوم و عالمان دینی دارند. از این‌رو نباید همه آنچه به نام علم است، علم پنداشت هم‌چنان‌که هر فهمی از دین را نیز نباید صددرصد با دین برابر دانست. چنان‌چه این مرزها به‌روشنی تبیین نشود، ممکن است گمان شود علم و دین ناسازگارند. در این مقاله تلاش بر این است که محل نزاع از ساحت علم و دین به ساحت  فهم‌ها و معرفت‌ها تحویل شود تا راه‌حل‌های پیشنهادیِ گونه‌های مختلفِ ترابط علم و دین قابل ارزیابی باشد.

 علم دین معرفت دینی ترابط علم و دین قرآن کریم. احمدی، بابک (1372). ساختار و تأویل متن، چاپ دوم، تهران: نشر مرکز. آخوند خراسانی، محمدکاظم (1415ق). کفایه الاصول، قم: مؤسسه النشر الاسلامی. انصاری، شیخ‌مرتضی (1394). فرائد الاصول، مصحح عبدالله نورانی، قم: مؤسسه النشر الاسلامی. باربور،گریم ایان( 1374 ) علم ودین. ترجمه بهاالدین خرمشاهی،تهران: مرکز نشر دانشگاهی. جوادی آملیِ، آیه الله عبدالله، ( 1372 ). شریعت در آینه معرفت، تهران: مرکز نشرفرهنگی رجا. پترسون، مایکل و دیگران (1379). عقل و اعتقاد دینی، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، تهران: طرح نو. خویی، ابوالقاسم (1394ق). البیان فی تفسیر القرآن، قم: المطبعه العلمیه. سروش، عبدالکریم (1378). سنت و سکولاریسم، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط. سروش، عبدالکریم ، (1373). قبض وبسط تئوریک شریعت، تهران: مؤسسه فرهنگی صراط. شهیدصدر، محمدباقر (1418). دروس فی علم الاصول، قم: انتشارات اسلامی. فنایی اشکوری، محمد (1374). معرفت‌شناسی دینی، تهران: انتشارات برگ. المظفر، محمدرضا (1403). اصول الفقه، بیروت: دارالتعارف. هادوی‌تهرانی، مهدی (1377). مبانی کلامی اجتهاد، قم: مؤسسه فرهنگی خانه خرد. هیک ، جان(1378). پلورالیزم دینی، ترجمه عبدالرحیم گواهی، تهران: مؤسسه فرهنگی انتشاراتی تبیان. لاریجانی، صادق( 1370). معرفت دینی، تهران: مرکز ترجمه ونشر کتاب. ملکیان،مصطفی ( 1381 )،مصطفی،راهی یه رهایی،تهران: نشر نگاه معاصر. واعظی احمد (1380). در آمدی بر هرمنوتیک، تهران: مؤسسه فرهنگی دانش و اندیشه معاصر. ولایتی، علی‌اکبر (1384). پویایی فرهنگ و تمدن اسلام و ایران، تهران: مرکز اسناد و خدمات‌پژوهشی._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5554 علمی-پژوهشی بازخوانی نظریۀ علم دینی آیت الله جوادی آملی و بررسی مفهوم شناختی آن بازخوانی نظریۀ علم دینی آیت الله جوادی آملی و بررسی مفهوم شناختی آن مبینی محمد علی استادیار گروه فلسفه اخلاق پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، قم، ایران 21 01 2020 10 2 209 233 14 01 2020 21 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5554.html

یکی از مسائل مطرح در بحث رابطۀ میان علم و دین، امکان و ماهیت علم دینی است. یکی از نظریات مطرح در این زمینه که تا کنون مورد بحث و بررسی زیادی قرار گرفته است، نظریۀ علم دینی آیت الله جوادی آملی است. در مقالۀ حاضر میان دو رویکرد در مباحث آیت الله جوادی آملی دربارۀ علم دینی تفکیک و از آن‌ها با عنوان رویکرد منبع‌محور و رویکرد موضوع‌محور یاد شده است. رویکرد منبع‌محور مخصوص دیدگاه ایشان نیست و در میان طرفداران علم دینی کم و بیش رواج دارد. رویکرد خاص ایشان همان رویکرد موضوع‌محور است که در این مقاله از طریق تأملات مفهوم‌شناختی مورد تحلیل و بررسی قرار گرفته است. نتیجۀ به دست-آمده آن شد که این رویکرد به جهت فاصله‌گیری از مفاهیم رایج و تعمیم‌های مفهومی دربارۀ «دین»، «علم» و «علم الهی»، نمی‌تواند پاسخ‌گوی مسئلۀ رایج در بحث علم دینی باشد.

 علم دینی علم الهی دین علم آیت الله جوادی آملی باقری، خسرو (1392). «حساب علم دینی در «هندسة معرفت دینی»؛ بررسی انگارة علامه جوادی آملی»، کتاب نقد، ش 69، ص 75-128. جوادی آملی، عبدالله (1388). «تبیین برخی از مطالب منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی»، فصلنامۀ اسراء، سال اول، ش 2، ص 17-40. جوادی آملی، عبدالله (1389). «سرمقاله»، فصلنامۀ اسراء، سال سوم، ش 2، پیاپی 6، ص 7-14. جوادی آملی، عبدالله (1391). منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، تحقیق و تنظیم: احمد واعظی، قم: مرکز نشر اسراء. جوادی آملی، عبدالله (1392). «فلسفة الهی و محال‌بودن علم غیردینی»، کتاب نقد، ش 69، ص 23-43. خاکی قراملکی، محمدرضا (1393). «ملاحظاتی انتقادی بر مبانی نظری علم دینی از منظر علامه جوادی آملی»، کتاب نقد، ش 70-71، ص 143-186. فتحیه، عباس (1393). «بررسی رابطۀ علم و دین و معنای علم دینی در شش ساحت گونه­گون»، کتاب نقد، ش 70-71، ص 39-67. فنایی اشکوری، محمد (1388). «جایگاه عقل و وحی در هندسه معرفت بشری، تحلیل و بررسی دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی در کتاب منزلت عقل در هندسه معرفت دینی»، معرفت فلسفی، ش 24، ص 37-66. کرمی، محمد؛ دانش‌شهرکی، حبیب الله (1395). «بررسی و نقد نظریه علم دینی آیت‌الله جوادی آملی»، پژوهش‌های فلسفی – کلامی، ش 70، ص 97-116. گلشنی، مهدی (1393). «تأملاتی پیرامون نظریۀ علم دینی حضرت آیت الله جوادی آملی»، کتاب نقد، ش 70-71، ص 341-368. مصطفی‌پور، محمدرضا (1393). «تبیین نظریه: علم دینی از منظر آیت الله جوادی آملی»، کتاب نقد، ش 70-71، ص 13-38. موحد ابطحی، سید محمد تقی (1393). «ارزیابی راهکارهای سه‌گانۀ تولید علم دینی از دیدگاه آیت الله جوادی آملی»، کتاب نقد، ش 70-71، ص 113-142. میرباقری، سید محمدمهدی (1393). «علم دینی از منظر آیت‌الله جوادی آملی در ترازوی نقدی بنیادین»،  کتاب نقد، ش 70-71، ص 285-340._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5477 علمی-پژوهشی سکولاریسم یا پست سکولاریسم؛ بررسی نسبت دین و سیاست از دیدگاه هابرماس و مطهری سکولاریسم یا پست سکولاریسم؛ بررسی نسبت دین و سیاست از دیدگاه هابرماس و مطهری محمودپناهی سید محمدرضا استادیار گروه علوم سیاسی و معارف اسلامی دانشگاه پیام نور استان تهران/ واحد اسلامشهر 21 01 2020 10 2 235 261 30 06 2020 08 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5477.html

یکی از آموزه های اصیل مدرنیته، موضوع سکولاریسم است، بر اساس این آموزه قانون اساسی، رویه قضایی و عرف قانون گذاری کشورهای مدرن غرب بر عدم مرجعیت دین، خصوصی شدن مناسک مذهبی، جداسازی از حوزه سیاست و نزاع علم و عقل با دین بنیان گذاری شده است. در سال های اخیر، اندیشمندان برجسته علم سیاست همچون یورگن هابرماس با طرح مباحث پست سکولاریسم و استدلال بر ضرورت و چگونگی حضور دین در سپهر عمومی جایگاه دین در جامعه و رابطه سیاست و دین را بازسازی نموده اند. در این مقاله آموزه های پست سکولاری هابرماس و آراء فراسکولار استاد مطهری به روش توصیفی تحلیلی، بررسی و مقایسه می شود. بر اساس دستآوردهای این پژوهش، اندیشه های هابرماس و مطهری در ناقص و ناکافی بودن سکولاریسم و ضرورت حضور دین در سیاست مشابه و در منابع گذار از سکولاریسم و دامنه حضور دین در جامعه پساسکولار متفاوتند.

 سکولاریسم پست سکولاریسم هابرماس مطهری حکومت دینی پولادی، کمال(1383)؛ تاریخ اندیشه سیاسی در غرب قرن بیستم، تهران: نشر مرکز. حقیقی، شاهرخ(1379). گذار از مدرنیته؟ نیچه، فوکو، لیوتار، دریدا، تهران: نشر آگاه. حقیقت، سیدصادق(1385)، در باب نسبت سنجی دین و دموکراسی، همایش مردمسالاری دینی، گردآورنده محمدباقر خرمشاد، جلد اول، تهران: نشر معارف. خاکی قراملکی محمدرضا(1383). خاستگاه و جایگاه سکولاریسم در غرب و ایران. مجله معرفت، شماره 79، 86-108.‎ دان کیوپیت(1376)، دریاى ایمان، ترجمه حسن کامشاد، طرح نو، تهران. ربانی، علی(1389). هجرت از هجر معرفی و تحلیل برخی دیدگاه های ما بعد غیر دینی شدن یا پست سکولاریسم در مغرب زمین، مجله سوره اندیشه، 1(48 و 49)، 121-124. رحیمی، سلمان علی(1391)؛ دین و عقلانیت ارتباطی؛ تهران: موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. رشاد، علی اکبر(1390)، مسئله سکولاریسم، مجله زمان، شماره 21 و22، 46-47. زارعی، آرمان(1394). پست سکولاریسم؛ مذهب و حوزه عمومی در اندیشه یورگن هابرماس، پژوهشنامه علوم سیاسی، 10(2)، 79-112.‎ سرپرست سادات، سیدابراهیم(1395). دموکراسی اصولی در آرای استاد مطهری. پژوهش های راهبردی سیاست، 5(18)، 67-88.‎ عیوضی، محمدرحیم و کشیشیان سیرکی، گارینه(1390). تبیین مساله عقلانیت ابزاری، ارتباطی و دینی، از نگاه امام خمینی و یورگن هابرماس، فصلنامه علمی-پژوهشی اندیشه نوین دینی، سال هفتم، شماره 25. غفاری، حسین؛ بهرام، معصومه(1394). تحول آرای فلسفی یورگن هابرماس درباره ی نقش دین در حوزه ی عمومی، نشریه فلسفه، 43(2)، 21-38.‎ قنبری همایکوه، فیاض و دیگران(1397). نسبت علم و دین در فلسفة ایان باربور و نقد آن از منظر استاد مرتضی مطهری. مجله پژوهش‌های علم و دین، 9(2)، 49-71.‎ گرجی، علی اکبر(1387)، دموکراسی و آزادی مذهبی در بستر لائیسیته، نشریه پژوهش حقوق و سیاست، 10(25). مطهری؛ مرتضی؛ امامت و رهبری؛ تهران: انتشارات صدرا، 1387. مطهری؛ مرتضی؛ مجموعه‏آثاراستادشهیدمطهرى؛27ج، تهران، انتشارات صدرا، 1389. مطهری؛ مرتضی؛ آینده انقلاب اسلامی ایران، تهران، انتشارات صدرا، 1387. مک لین، ایان(1381)، فرهنگ علوم سیاسی آکسفورد، مترجم حمید احمدی، تهران: نشر میزان، 1381. مینینگ، جان(2014)، بحث انتقادی در مورد مفهوم پست- سکولاریسم، مترجم رضا جاسکی، قابل بازیابی در :    http://daricheha.com/weblog/p=329، مورخه: 02/02/1399. هابرماس(1381). سخنرانی در دانشگاه تهران، مجله بازتاب اندیشه، ش 26، قم. هابرماس(1391). نظریه کنش ارتباطی، مترجم کمال پولادی، تهران: نشر مرکز. هابرماس، یورگن و دالمایر؛ فرد(1387). دین و روابط بین‌الملل؛ مترجم عسگر قهرمان پوربناب، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی. هابرماس، یورگن و لافونت، کریستینا(2007)؛ دین در حوزه عمومی، مترجم مهسا اسدالله نژاد و عباس شهابی، قابل‌دسترسی در: www.problematicaa.com، مورخه: 05/03/1399. Beckford, J. A. (2012) ‘Public Religions and the Postsecular: Critical Reflections’, Journal of theScientific Study of Religion. 51(1): 1-19 Cristina Lafont(2007).Religion in the Public Sphere: Remarks on Habermas’s Conception of Public Deliberation in Postsecular Societies. Constellations Volume 14, No 2, Blackwell Publishing. Gellner, E. (1983). Muslim society (No. 32). Cambridge University Press. Habermas J. (1996), Between facts and norms: contributions to a discourse theory of law and democracy, Studies in contemporary German social thought. Cambridge, Mass:MIT Press. Habermas, j. (1992), Postmetaphisical Thinking: Philosophical Essays, Translated by William Mark Hohengaten, Cambridge, Polity Press. Habermas, J. (2008) ‘Notes on a post-secular society, Sign and Sight, available at:http:/www.signandsight.com/features/1714.html, accessed 2 Januaury 2016. Habermas, Jürgen (2013) ‘Reply to My Critics’, In Habermas and Religion: Edited by Craig Calhoun, Eduardo Mendieta and Jonathan VanAntwerpen, Cambridge: Polity Press, pp. 347-390. Habermas. J. (2006). Religion in the Public Sphere, European Journal of Philosophy 14 (I), PP. 1-25. James Hastings and T. Clark (eds), Encyclopedia of Religion and Ethics, Edinburgh, 1971, vol. 11 Mavelli, L. (2013). Europe's encounter with Islam: the secular and the postsecular. Routledge. Pasha, M. K. (2012). Islam and the Postsecular. Review of International Studies, 1041-1056._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5473 علمی-پژوهشی مطالعه انتقادی شبهات کتاب «نقد قرآن» درباره خلقت کوه‌ها در قرآن کریم و نهج‌البلاغه مطالعه انتقادی شبهات کتاب «نقد قرآن» درباره خلقت کوه‌ها در قرآن کریم و نهج‌البلاغه معارف مجید استاد گروه علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران رضایی حسین دانشجوی دکترای علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران خیراللهی زهرا استادیار گروه فلسفه اسلامی دانشگاه پیام نور. 21 01 2020 10 2 263 280 02 07 2020 07 09 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5473.html

یکى از روش‌های مقابله با اسلام که امروزه توسط دشمنان شدت گرفته، ترویج شبهات است. در همین زمینه اخیراً کتابی با عنوان «نقد قرآن» نوشته شخصی به نام سها، منتشر گردیده که تلاش نویسنده در آن، اثبات وجود خطا و ضعف در قرآن کریم می‌باشد. نویسنده در بخش شبهات علمی، به نقد آیات مربوط به خلقت کوه‌ها پرداخته و آن را برگرفته از اشعار جاهلی عرب و اشتباه علمی دانسته‌است. این شبهات با برخی از خطبه‌های نهج البلاغه (1، 91، 171 و 211) نیز در ارتباط است. با عنایت به اهمیت موضوع، پژوهش حاضر که باگرایش انتقادی و بر اساس منابع کتابخانه‌ای انجام شده، به نقد و بررسی ادعای مطرح شده با دو روش حلی و نقضی می‌پردازد. حاصل پژوهش این که اشتباه ناقد قرآن، ترجمه ناصحیح آیات و عدم آگاهی از مباحث علمی مربوطه بوده و آنچه در آیات قرآن کریم و خطبه‌های نهج‌البلاغه در رابطه با خلقت کوه‌ها آمده مطابق با یافته‌های علمی است و می‌توان آن را از جلوه‌های اعجاز علمی قرآن کریم برشمرد. همچنین بررسی سندی منقولات و روایات مورد استناد دکتر سها در خصوص ادعای تأثیرپذیری قرآن از اشعار جاهلی، نشان می‌دهد که این روایات موضوع و از حیث اعتبار ساقط‌اند.

 قرآن نهج البلاغه شبهات دکتر سها خلقت کوه‌ها قرآن کریم. ابن أبی حاتم، عبدالرحمن بن محمد، (1952)، الجرح والتعدیل، ناشر: دائرة المعارف العثمانیة. ابن حجر عسقلانی، أحمد بن، (1326)، تهذیب التهذیب، هند، مطبعة دائرة المعارف النظامیة. ابن عدی، عبدالله بن عدی، (1418)، الکامل فی ضعفاء الرجال، بیروت-لبنان، الکتب العلمیة. ابن فارس، أحمد بن فارس، (1399)، معجم مقاییس اللغه، دار الفکر. ابن کثیر، اسماعیل بن کثیر، (1417)، البدایة والنهایة، مرکز البحوث و دراسات العربیه و الاسلامیه بدار هجر. ابن منظور، محمد بن مکرم، (۱۴۱۴) ، لسان العرب، بیروت، دار صادر. بخاری، محمد بن إسماعیل، (2009)، التاریخ الکبیر، دائرة المعارف العثمانیة. بوکای، موریس، (1372)، مقایسه­ای میان: تورات، انجیل (با اضافات)، قرآن و علم، چاپ پنجم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی. پیروزفر، سهیلا، محمد محجل و منصوره مرادی، (1391)، کوه در نهج البلاغه با نظری بر یافته‌های زمین شناسی، دو فصلنامۀ علمی‌پژوهشی کتاب قیم، سال دوم، شمارة هفتم. حافظ مِزِّی، یوسف بن عبدالرحمن، (1400)، تهذیب الکمال فی أسماء الرجال، الطبعة: الأولى، بیروت، مؤسسة الرسالة. خطیب بغدادی، أحمد بن علی، (1417)، تاریخ بغداد أو مدینة السلام، بیروت، لبنان، دار الکتب العلمیة. دیاری بیدگلی، محمدتقی، حسن علیزاده و علی اصغر شعاعی، (1393)، حرکت کوه‌ها از منظر قرآن کریم و علم زمین شناسی، دوفصلنامه علمی-پژوهشی پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، شماره پنجم. راغب اصفهانی، حسین بن محمد، (1332)، المفردات فی غریب القرآن، کتابخانه مدرسه فقاهت. سها، (1393)، نقد قرآن، ویرایش سوم، https://mamnoe.wordpress.com/2014/09/01. طباطبایی، سید محمد حسین، (1417)، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، منشورات اسماعیلیان. عقیلی، محمد بن عمرو، (1404)، الضعفاء الکبیر، چاپ اول، بیروت، دار المکتبة العلمیة. قرائتی، محسن، (1392)، تفسیر نور (10 جلدی)، مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن. مجلسی، محمدباقر، (1404)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول، دار الکتب الإسلامیّة. مدنی، حسن، (1369)، زمین شناسی ساختمانی و تکتونیک، چاپ دوم، تهران، دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی. مدنی، حسن، سیروس شفیقی، (١٣٨٨)، زمین شناسی عمومی، تهران، نشر دانشگاه صنعتی امیرکبیر. مصطفوی، حسن، (1368)، التحقیق فی کلمات القرآن، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی. معیری، مسعود، (1387)، زمین شناسی، چاپ پنجم، اصفهان دانشگاه تهران. مکارم شیرازی، ناصر، (1374)، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتاب الاسلامیه. نهج البلاغه، ترجمه ناصر مکارم شیرازى، (1384)، قم، مدرسه الامام على بن ابى طالب(ع). Christiansen, H. Eric & Hamblin W. Kenneth, (2015), Dynamic Earth, jones & Bartlett Learning, LLC, ISBN 978-1-4496-5984-4. Day, Trevor, (2013), Ecosystems: Oceans, Taylir & Francis Group, ISBN 1-57958-147-1. Frankel, R. Henry, (2012), The Continental Drift Controversy, Volume 1, Cambridge University press, New York, ISBN: 978-0-521-87504-2. Gupta, Harsh, (2011), Encyclopedia of Solid Earth Geophysics, springer, ISBN 978-90-481-8701-0. Kusky, M. Timothy & Cullen E. Katherine, (2010), Encyclopedia of Earth and Space Science, Facts on File, ISBN: 978-1-4381-2859-7. Lee Stokes, William & Sheldon, Judson, (1968), Introduction To Geology, Published By Englewood cl. Ffts, New Jersy, One Edition. Lowrie, William, (2007), Fundamentals of Geophysics, Cambridge University Press, ISBN: 978-0-521-85902-8. Ordway Richard j, (1972), Earth Science, Published By Van Nostrand Reinhold ltd Company. Canada, Second Edition. Persaud, TVN, (2013), "Embryology in the Qur'an", https://www.youtube.com. Pinet, R. Paul, (2016), Invitation to Oceanography, Seventh Edition with Navigate Advantage Access, Jones & Bartlett Publishers, ISBN: 978-1-284-05707-2. Price, F. Martin, (2015), Mountains: A Very Short Introduction, Oxford University Press, ISBN: 978-0-19-969588-1. Twidale, C. R & Mary Campbell, Elizabeth, (2005), Australian Landforms, ISBN 1-877058-32-7._||_
IHCS پژوهش‌های علم و دین IHCS 9 10.30465/srs.2020.5465 علمی-پژوهشی رویکرد علمی به تفسیر قرآن؛ اضطرار یا ضرورت رویکرد علمی به تفسیر قرآن؛ اضطرار یا ضرورت رفیعی رضا دانش آموخته کارشناسی ارشد دانشگاه بین المللی امام خمینی معماری داود استادیار علوم قرآن و حدیث دانشگاه بین‌المللی امام خمینی 21 01 2020 10 2 281 300 15 01 2018 07 07 2020 Copyright © 2020, IHCS. 2020 http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_5465.html

چکیدهرویکرد اضطراری به تفسیر علمی قرآن که ناشی از برخورد منفعلانه در مقابل پیشرفت های جهان غرب از یک سو و عقب ماندگی تمدنی جهان اسلام از سوی دیگر بود، اغلب تطبیق قرآن برفرضیات ، تئوری ها و نظریات ثابت نشده علمی را در پی داشته، که خود از لغزش گاه های تفسیری محسوب می شود و گاه نظریه استخراج همه علوم از قرآن را به جامعه القاء کرده، که این نیز پنداری ناسنجیده وغلط است. آنچه مهم وصحیح به نظر می رسد، استفاده از دستاورد های قطعی و مسلم علوم تجربی در فهم صحیح آیات قرآن کریم و معرفت و هدایت انسان و نیل به سعادت ابدی و هماهنگ دانستن آیات تکوینی و تشریعی الهی در نظام خلقت است، که این امر البته تنها در رویکرد ضرورت محور و فعال به تفسیر علمی حاصل خواهد شد. تفسیر علمی مطلوب و آرمانی، تنها با همکاری گروهی متخصصان خدا باور علوم تجربی در شاخه های گوناگون آن با مفسران و آشنایان با زبان و منطق وحی سامان می یابد و کارساز می شود و گرنه تا زمانی که مفسران اغلب نا آشنا با ظرائف علوم تجربی و دانشمندان علوم طبیعی بیگانه از دقائق معارف الهی، هریک جداگانه و اغلب از روی اضطرار ومنفعلانه ، به تفسیر ظاهرا علمی قرآن بپردازند، این رویکرد تفسیری نه چندان کارآمد باقی خواهد ماند.

 کلید واژه ها: تفسیر علمی اضطرار ضرورت مبانی اهداف پیامدها قرآن کریم. اسعدی، محمد(1394)، آسیب شناسی جریان های تفسیری ،چ3، قم: پژوهشگاه حوزه ودانشگاه. بوکای، موریس(1389)، مقایسه ای میان تورات وانجیل وقرآن وعلم، ترجمه ذبیح اله دبیر، چ14، تهران: دفترنشرفرهنگ اسلامی. پویا، حسن؛ نیازمند، رضا(1381)، تفسیر قرآن و علوم جدید، چ1، تهران: خانه کتاب جعفری، محمدتقی(1378)، روان شناسی اسلامی، چ1، تهران: انتشارات آزادی خویی، سید ابوالقاسم(1375)، بیان در علوم ومعارف کلی قرآن،چ1، خوی: دانشگاه آزاد اسلامی. دایرة المعارف قرآن کریم(1382)‏، چ3، قم: مرکز فرهنگ و معارف قرآن. رایشن باخ، هانس(1371)، پیدایش فلسفه علمی، مترجم موسی اکرمی،چ1، تهران: انتشارت علمی وفرهنگی رضایی اصفهانی،محمدعلی(1380)، اعجاز علمی قرآن،چ1، قم: انتشارات کتاب مبین. رفیعی محمدی،ناصر،(1386)،  سیر تدوین و تطورتفسیرعلمی قرآن،تهران: انتشارات فرهنگ گستر. رومی، فهد بن عبد الرحمن(1406ق)، اتجاهات التفسیر فی القرن الرابع عشر، ریاض: ادارات البحوث العلمیه. زرقانى، محمد عبدالعظیم(1385)، مناهل العرفان‏‏، تهران: پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى‏.   سروش، عبد الکریم(1376)، تفرج صنع، تهران: انتشارات صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران. صادقی، محمد(1410ق)، الفرقان فی التفسیر القرآن بالقرآن و السنه، تهران: انتشارات فرهنگ اسلامی. طباطبایی،محمد حسین(1378)، المیزان فی تفسیر القرآن،چ25، تهران: دفتر انتشارات اسلامی. گلشنی،مهدی(1364)،قرآن وعلوم طبیعت،چ1، تهران: انتشارات امیرکبیر مطهری،مرتضی(1383)،مجموعه آثار، چ5، تهران: انتشارات صدرا مکارم شیرازى، ناصر(1371)، تفسیر نمونه،چ10،  تهران: دار الکتب الإسلامیه. مک اولیف، جین دمن(1393)، دائره المعارف قرآن،ترجمه،حسین خندق آبادی،چ1، تهران: انتشارات حکمت. هارون، یحیی(1384)، معجزات علمی،ترجمه علی رضا عیاری ،چ5، تهران: مؤسسه فرهنگی منادی تربیت._||_