1391 3 6 6 136

0 عیسی در تاریخ: نگاهی به دو روایت اولیه از مسیح‎شناسی Jesus in the History: An Inquiry into Two Early Christological Traditions http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_939.html 0 چکیده مسیح‎شناسی در غرب و تحقیق و تتبع در خصوص سیمای حقیقی حضرت عیسی (ع) قدمتی به طول تاریخ مسیحیت دارد. عیسی‎مسیح (ع) پرابهام‎ترین فرد در مسیحیت است که این ابهام نه به دلیل نظرها یا تفاسیر مختلف از وی در قرون بعدی، که برخاسته از تعارضات موجود در کتاب عهد جدید است. از یک‎سو، برخی اناجیل با تبعیت از سنت عبرانی ـ یهودی، در جهت تحقّق و آغاز ملکوت خدا، به عیسای تاریخی پرداخته‎اند و سیمایی انسانی و پیامبرگون از ایشان به تصویر کشیده‎اند و از سویی، بخش‎هایی دیگر از عهد جدید، الوهیت مسیح را برای نجات آدمی از گناه، کانون پیام و بشارت خود قرار‎داده‎اند. قرائت نخست به یهودی ـ مسیحی و قرائت اخیر به پولسی ـ یوحنایی موسوم است. آنچه امروزه و از همان زمان مسیحیت نامیده‎ می‎شود، همان قرائت پولسی ـ یوحنایی است که دلایلی چند در قرون اولیۀ پیدایش مسیحیت، به تفوق آن نسبت به قرائت دیگر منجر شد. 1 Christology in the western tradition is as old as Christianity itself. Jesus Christ is one of the most mysterious characters in the history of Christianity. This vagueness is not due to various conflicting interpretations in regard to the person of Christ which came about much later than the time of Christ’s emergence as a historical personality. On the contrary, the source of these conflicting views is within the New Testament. On the one hand, some scholars who could be viewed as followers of the Hebraic-Judaic tradition, have attempted to portray a historical image of Jesus rather than insisting on divine nature of Christ who has come to redeem humanity from the ‘First Sin’. The first interpretation is termed as Judeo-Christian vector and the second approach is conceptualized as the Paul-Johnian interpretation of Christianity. In other words, the dominant view is the Paul-Johnian interpretation which has been able to marginalize the other view in the course of history of the Christian religion. 1 23 جواد آیار Javad Ayar کارشناس‌ارشد فلسفۀ دین، دانشگاه امام خمینی ایران ayar.javad@gmail.com مجید ملایوسفی Majid Mollayousefi استادیار فلسفه اسلامی،دانشگاه امام خمینی ایران m.yousefi@ikiu.ac.ir کلید‎واژه‎ها: مسیح‎شناسی مسیحیت عیسی‎مسیح قرائت پولسی ـ یوحنایی قرائت یهودی ـ مسیحی منابع##آرمسترانگ، کرن (1387). خداشناسی از ابراهیم تاکنون، چ 5، ترجمۀ محسن سپهر، تهران: نشر مرکز.##آرون، ریمون (1377). مراحل اساسی اندیشه در جامعه‎شناسی، ترجمۀ باقر پرهام، چ چهارم، تهران: انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.##آشتیانی، جلال‌الدین (1379). تحقیقی در دین مسیح، تهران: نگارش.##استید، کریستوفر (1387). فلسفه در مسیحیت باستان، ترجمۀ عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، چ 2، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##انجیل (1995). ترجمۀ تفسیری، انگلستان.##ایلخانی، محمد (1382). تاریخ فلسفه در قرون وسطی و رنسانی، تهران: سمت.##پترسون، چارلز اچ. (1384). عهد جدید کتاب مقدس: خلاصه و شرح، ترجمۀ محمودرضا قربان صباغ، مشهد: دانشگاه فردوسی مشهد.##توفیقی، حسین (1387). آشنایی با ادیان بزرگ، تهران: سمت، مرکز تحقیق و توسعۀ علوم انسانی و مؤسسۀ فرهنگی طه و مرکز جهانی علوم اسلامی.##دانیلو، ژان (1383). ریشه‌های مسیحیت در اسناد بحرالمیت، ترجمۀ علی مهدیزاده، قم: ادیان.##علیزاده، عبدالرضا و دیگران (1383). جامعه‎شناسی معرفت، جستاری در تبیین رابطۀ «ساخت و کنش اجتماعی» و «معرفت‌های بشری»، زیر نظر محمد توکل، قم: پژوهشکدۀ حوزه و دانشگاه.##فشاهی، محمدرضا (1354). مقدمه‌ای بر سیر تفکر در قرون وسطی، تهران: گوتنبرگ.##کارپنتر، همفری (1374). عیسی، ترجمۀ حسن کامشاد، تهران: طرح نو.##کاپلستون، فردریک (1380). تاریخ فلسفۀ یونان و روم، ترجمۀ جلال‌الدین مجتبوی، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی انتشارات سروش.##کونگ، هانس (1386). متفکران بزرگ مسیحی، گروه مترجمان، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##گروتوس، داگلاس (1385). فلسفۀ عیسی، ترجمۀ احمدرضا تقاء، تهران: طرح نو.##گلین، ریچاردز (1383). پلورالیزم دینی، ترجمۀ رضا گندمی نصرآبادی و احمدرضا مفتاح، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##لین، تونی (1386). تاریخ تفکر مسیحی، ترجمۀ روبرت آسریان، تهران: نشر و پژوهش فرزان روز.##مجتهدی، کریم (1375). فلسفه در قرون وسطی (مجموعه مقالات)، تهران: امیرکبیر.##میشل، توماس (1387). کلام مسیحی، ترجمۀ حین توفیقی، قم: انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب.##مک‎کواری، جان (1382). «چهرۀ عیسی مسیح در مسیحیت معاصر»، ترجمۀ بهروز حدادی، مجلة هفت‎آسمان، ش 17.##مک‎گراث، آلیستر (1384). درسنامۀ الهیات مسیحی، ترجمۀ بهروز حدادی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##مونتگُمری، وات (1384). ویلیام، حقیقت دینی دوران ما، ترجمۀ اسدالله آزاد، تهران: کتابدار.##میلر، ویلیام مک الوی (1382). تاریخ کلیسای قدیم در امپراطوری روم و ایران، ترجمۀ علی نخستین، تهران: اساطیر.##ناس، جان بایر (1380). تاریخ جامع ادیان، ترجمۀ علی‎اصغر حکمت، تهران: علمی و فرهنگی.##هیک، جان (1386). اسطورۀ تجسد خدا، ترجمۀ عبدالرحیم سلیمانی اردستانی، قم: مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.##Byrn, Brendan (2000). “Gospel Narrative and the Jesus of History: Where Should Christology Begin?”, Pacifica 13 (February).##Davies, A. Powell (1956). The Meaning of the Dead sea Scrolls, New York: New American Library.##Galvin John P. (1994). “From the Humanity of Christ to the Jesus of History: A Paradigm Shift in Catholic Christology”, Theological Studies 55.##Haacker, Klaus (2003). “Paul's Life”, The Cambridge Companion to St Paul, edited by James D.G. Dunn, Cambridge University Press.##Hurtado, L.W. (2003). “Paul's Christology”, The Cambridge Companion to St Paul, edited by James D.G. Dunn, Cambridge University Press.##Loewe, William P.(2000). “From the Humanity of Christ to the Historical Jesus”, Theological Studies 61.##

0 بررسی مطالعات جهانی اخلاق زیست‎محیطی و لزوم آموزش مبانی مشترک آن A Review of Global Studies on Environmental Ethics and the Necessity of Teaching Its Common Principles http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_940.html 0 چکیده زیست‎کرۀ زمین فارغ از مرزبندی‎های سیاسی، دینی و زبانی نیازمند مراقبت ویژه‎ای است. این مراقبت در سایۀ رعایت اصول اخلاقیِ مشترکِ جهانی تحقق می‎پذیرد که می‎توان تحت ‎عنوان اخلاق زمین (Earth Ethics) از آن یادکرد. شاید، اصرار بر ارائۀ تعریف مشترک جهانی پیرامون رابطۀ انسان با خدا، خودش و دیگران ضرورتی نداشته باشد، اما سلامت و حفظ زیست‎کره نیازمند تعریفی مشترک از رابطۀ انسان با طبیعت است. بحران محیط ‎زیست که در قرن اخیر چهرۀ خود را آشکارتر ساخته است، موجب‎شده‎است علاوه بر بازنگری نحوۀ تعامل انسان با طبیعت در استفاده از علم و تکنولوژی، یک بازنگری کلی در همۀ ادیان و نحله‎های فکری، دینی و اخلاقی در مورد جایگاه انسان در جهان و اخلاق زیست‎محیطی صورت‎گیرد. شاید، بتوان مقالۀ لین وایت را بزرگترین محرک در این بازنگری در جهان مسیحیت دانست؛ به‎گونه‎ای که از سال تألیف این مقاله (1967) تا کنون، به اشکال گوناگون در موافقت و مخالفت آن سخن رفته است که تحت ‎عنوان اخلاق زیست‎محیطی (Environmental Ethics) که زیرشاخه‎ای از فلسفه است، از آن یادمی‎شود. در جهان اسلام نیز شاهد شکل‎گیری تألیفات و تحقیقات وسیع در این زمینه هستیم؛ از آن جمله، می‎توان از آثار سید حسین نصر، پرویز منظور، محقق داماد، خالد فضلان و جوادی آملی نام برد. در این مقاله بر آنیم تا ضمن بیان گزارشی از این تحقیقات، به این امر تصریح کنیم که بی‎آنکه لازم باشد برای حفظ محیط زیست به مکتب خاصی در غرب یا شرق روی‎آوریم، می‎توانیم به جهانی‎های مشترک در اخلاق زمین دست‎پیدا‎کنیم که از مکاتب و ادیان مختلف نشئت می‎گیرد. با شناخت و آموزش این اصول می‎توان هم‎زمان با حفظ محیط زیست، به توافقی جهانی در بخشی از اصول اخلاقی نیز نائل شد. 1 The Earth’s biosphere, regardless of political, religious, and linguistic boundaries, needs special care which is attainable if we observe common global ethical principles which can be called Earth Ethics. The emphasis on providing a common definition of mankind’s relationship with God, himself, and others does not seem necessary while the health and preservation of biosphere requires a common definition of mankind’s relationship with nature. Rearing its ugly head over and over in this century, the environmental crisis has called for a revision of human interaction with nature with respect to his using science and technology as well as an overall reconsideration of all religions and all schools of thought, both religious and ethical, concerning the human place in the world and environmental ethic. Perhaps, the main impetus of such reconsideration in Christian world came from Lynn White’s article, “Environmental Ethics”, which since its publication in 1967 up to now, have been extensively discussed by its opponents and proponents. In Islamic countries, such scholars as Seyyed Hossein Nasr, Parvez Manzoor, Seyyed Mostafa Mohaghegh Damad, Fazlun Khalid and Abdollah Javadi Amoli have carried out wide range of researches and written many publications on the subject. This paper attempts, in the first place, to give a general survey of the researches conducted up to now with the aim of showing that a common ground could be reached to preserve natural environment. The practice of learning and teaching such principles can both preserves natural environment and lead to a universal consent over some aspects of ethical principles. 25 43 زهرا پارساپور Zahra Parsapour استادیار پژوهشگاه علوم انسانی ایران zparsapoor@yahoo.com کلید‎واژه‎ها: اخلاق محیط زیست اسلام مسیحیت اصول جهانی منابع##قرآن مجید##بلخاری، حسن (1390). «حکمت و تأویل رنگ‎ها در هفت‎پیکر نظامی به روایت حسن بلخاری»، تنظیم حورا نژاد‎صداقت، کتاب ماه ادبیات، ش 49.##پویمان، لویی پ. (1382). اخلاق زیست محیطی، ج1، ترجمۀ محسن ثلاثی و دیگران، تهران: توسعه.##جوادی آملی، عبدالله (1386). اسلام و محیط زیست، قم: اسراء.##زبان ملل تهران:##Abrams, M.H and Geffrey Galt Harpham )1388 .(A Glossary Of Literary Term.##عطار نیشابوری، فریدالدین (1346). تذکرۀالاولیاء، بررسی و تصحیح محمد استعلامی، تهران: زوار.##قراملکی، احدفرامز (1389). «توان فلسفی ملاصدرا در حل مسئله شأن و جایگاه اخلاقی محیط زیست»، تهران: کنگرۀ روز جهانی فلسفه.##گئری، کامستوک ال. (1387). «خداباوری و اخلاق زیست محیطی»، اطلاعات حکمت و معرفت، س 3، ش1.##گلن، ویلیام؛ و هنری مرتن (1380). کتاب مقدس (عهد عتیق و جدید)، ترجمۀ فاضل‎خان همدانی، تهران: اساطیر.##گیر، آرن. ای (1380). پسامدرنیسم و بحران زیست‎محیطی، ترجمۀ عرفان ثابتی، تهران: چشمه.##مک‎کیبن، بیل (1383). «نقش مذهب در نجات محیط زیست»، سیاحت غرب، ش17.##مهدوی دامغانی، احمد (1390). یاد یاران و قطره‎های باران (مجموعه‎ای از مقالات احمد دامغانی)، به کوشش علی‎محمد سجادی و سعید واعظ، تهران: علم و دانش.##نصر، سید حسین (1342). نظر متفکران اسلامی دربارۀ طبیعت، تهران: چاپخانۀ دانشگاه تهران.##نصر، سید حسین (1385). دین و نظم طبیعت، ترجمۀ انشاء‎الله رحمتی، تهران: نی.##نظامی گنجه‎ای، الیاس‎بن یوسف (1372). کلیات خمسۀ نظامی، تصحیح و حواشی وحید دستگردی، تهران: نگاه.##هال، جیمز (1380). فرهنگ نگاره‎ای نمادها در هنر شرق و غرب، ترجمۀ رقیه بهزادی، تهران: فرهنگ معاصر.##وهاب‎زاده، عبدالحسین (1381). بوم‎شناسی علم عصیانگر (مجموعه مقالات کلاسیک در بوم‎شناسی)، تهران: چشمه.##

0 زیبایی‌شناسی در جهان‌بینی دینی و فلسفی و علمی Aestheticism in Religious, Philosophical, and Scientific Worldviews http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_941.html 0 چکیده جهان‌بینی نوعی برداشت و نحوۀ تفکر انسان نسبت به جهان است. نحوۀ نگرش به جهان به سه نوع دینی، فلسفی و علمی دسته‎بندی شده است که نسبت به هم ترتّب زمانی دارند. در هستی‎شناسی دینی، نخستین خلقت نور الهی است. دین سرآغاز همۀ علوم است. با تمسک فلسفه و علم به دین، معرفت و حیات بشری به سمت تکامل و توسعه سیر می‌کند. در جهان‎بینی دینی‎، زیبایی از سرچشمۀ جمال مطلق نشئت می‌گیرد و ذات حق، جمیل علی‎الاطلاق است؛ ظلّ جمیل، جمیل است و محال است که جمیل نباشد. زیبایی در جهان‎بینی فلسفی، از دیدگاه افلاطون در خط منقسم هستی‎شناسی نخست در عالم مُثُل تعیّن پیدا می‌کند و در عالم ریاضی کمّ و کیف به خود می‌گیرد و در عالم محسوسات به تعیّن عینی می‌رسد. در جهان‎بینی علمی و تجربی، طبیعت و جهان خلقت دارای انتظام فضایی و زیبایی است. جهان هستی کارگاه صنع الهی است و زیباترین مخلوقات بین همۀ موجودات در خلقت انسان، پدیدار گشته است. در تعامل دین و فلسفه، حکما و فلاسفۀ اسلامی مکتب فلسفی‎شان را از سرچشمۀ زلال دین کسب کرده‎اند. در تعامل دین و علم، زببایی‎شناسی تجربی تحت شمول احکام الهی قرار‎می‌گیرد و در تعامل علم و فلسفه، زیبایی‎شناسی علمی و تجربی، مصداقی و زیبایی‎شناسی فلسفی، کلّی و دربرگیرندۀ مصادیق متعدد است. زیبایی حقیقی از دین و نظام ارزشی نشئت می‌گیرد و در فلسفه و علم جریان پیدا می‌کند و پس از ظهور زیبایی، زیبایی دینی و فلسفی و علمی در تعامل هم قرارمی‌گیرند و همۀ زیبایی‌ها در دین به وحدت می‌رسند. 1 The overall perspective from which one sees and interprets the world is called the worldview. This perception of the world can be divided into three categories of religion, philosophy, and science that come in the order mentioned. In religious ontology, the first creation is the divine light. Religion is the origin of all sciences. The moment philosophy and science resort to religion, knowledge and human understanding of life move towards evolution and development. In religious worldview, beauty originates from absolute beauty; the nature of the absolute is aesthetic and cannot be any other way. According to Plato, in the line of ontology, aestheticism in philosophical worldview is first formed in the world of ideas, it is then entered in the world of mathematics through its quality and quantity, and it can be seen in the world of senses. In scientific and empirical worldview, nature and the world have a spatial and aesthetic space. The world is God's workshop of divine creation and the most beautiful among the creatures are human beings. In the interaction of religion with philosophy, Muslim scholars and philosophers have obtained their school of philosophy from religion. In the interaction between religion and science, empirical aestheticism is registered under God's provisions; and in the interaction between science and philosophy, the scientific and empirical aestheticism is specific while philosophical aestheticism is general and contains various examples. Real beauty originates from religion and value system and continues in philosophy and science; after the appearance of beauty, the beauty of religion, philosophy, and science interact; thus, all beauties become united in religion. 45 66 حسن ذوالفقار Hassan Zolfaqarzadeh استادیار دانشگاه امام خمینی(ره) ایران کلیدواژه‌ها: زیبایی دین فلسفه علم تعامل تعالی منابع##قرآن کریم##ابوالقاسمی، لطیف (1374). «معماری ایرانی»، آبادی، ش 19.##ابوعلی‎سینا (1375). اشارات و تنبیهات، ترجمه و شرح حسن ملکشاهی، ج 1، تهران: سروش.##افلاطون (1349). مجموعه آثار افلاطون (رسالۀ تیمائوس)، ترجمۀ رضا کاویانی و محمدحسن لطفی، تهران: ابن‎سینا##اقبال لاهورى، محمد (بی‌تا). کلیات اقبال لاهوری. تهران: ثالث.##بورکهارت، تیتوس (1370). «نقش هنرهای زییا در نظام آموزشی اسلام»، مجموعه مقالات جاودانگی هنر، ترجمۀ سید محمد آوینی، تهران: برگ.##جُرّ، خلیل (1373). فرهنگ لاروس عربی - فارسی، ترجمۀ سیدحمید طبیبیان، تهران: امیرکبیر.##دایرۀ‎المعارف تشیع (1371). زیر نظر احمد صدر حاج سیدجوادی و دیگران، تهران: مؤسسۀ دایرۀ‎المعارف تشیع.##جوادی آملی، عبداللّه (1373). شریعت در آیینۀ معرفت، تهران: مرکز نشر فرهنگی رجا.##حائری یزدی، مهدی (1361). «کاوش‎های عقل عملی (فلسفه اخلاق)»، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##حسن‎زاده آملی، حسن (1363). یازده رسالۀ فارسی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.##لغت‎نامه (1373). به کوشش علی‌اکبر دهخدا، تهران: دانشگاه تهران.##دورانت، ویلیام جیمز (1373). لذات فلسفه، ترجمۀ عباس زریاب، چ 8، تهران: علمی فرهنگی.##دیبا، داراب (1371). «معماری ایرانی»، مجلۀ آبادی، ش 4.##دینانی، غلامحسین (1381). تجلی ماوراء‎الطبیعه در هنر، تدوین عباس نبوی، تهران: دفتر نشر معارف.##ذوالفقارزاده، حسن (1384). فقه و معماری، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.##راغب‌اصفهانی، حسین (1386). مفردات الفاظ‎القرآن، ترجمۀ مصطفی رحیمی‎نیا، تهران: سبحان.##شبستری، شیخ محمود (1379). گلشن‎راز، تهران: علمی فرهنگی.##صلیبا، جمیل (1381). فرهنگ فلسفی، ترجمۀ منوچهر صانعی دره‌بیدی، چ 3، تهران: حکمت.##طباطبایی، سید محمد‎حسین (1364). تفسیر المیزان، ج 10، ترجمة سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.##طباطبایی، سید محمدحسین (1378). شیعه در اسلام، قم: دفتر انتشارات اسلامى.##عزالدین کاشانی، محمود (1367). مصباح‎الهدایه، به‌ کوشش جلال‌الدین همایی، تهران: هما.##عمید، حسن (1360). فرهنگ فارسی عمید، چ 3، تهران: امیرکبیر.##کلینی، محمدبن‌یعقوب (1381ق). الکافی، تهران: مکتبة‎الصدوق.##مددپور، محمد (1382). آشنایی با آرای متفکران دربارۀ هنر، تهران: سورۀ مهر.##مطهری، مرتضی (بی‌تا الف). آشنایی با علوم اسلامی، قم: اسلامی.##مطهری، مرتضی (بی‎تا ب). مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، قم: صدرا.##مطهری، مرتضی (1352). عدل الهی، تهران: صدرا.##مطهری، مرتضی (1362). فلسفۀ اخلاق، تهران: بنیاد 15 خرداد.##مطهری، مرتضی (1369). اهتزاز روح، گردآوری علی تاجدینی، تهران: سازمان تبلیغات حوزۀ هنری.##مطهری، مرتضی (1371). تعلیم در اسلام، قم: صدرا.##مطهری، مرتضی (1384). آزادی معنوی، چ 30، تهران: صدرا.##معین، محمد ( 1386). فرهنگ معین، تهران: امیرکبیر.##مولوی، جلال‌الدین (1360). مثنوی معنوی، چ 7، تهران: امیرکبیر.##نجومی، سید مرتضی (1378). «لطافت هنر»، نامۀ فرهنگستان علوم، ویژۀ هنر، ش 14 و 15.##ندیمی، هادی (1378). «حقیقت نقش»، نامۀ فرهنگستان علوم، ویژۀ هنر، ش 16- 15.##ندیمی، هادی (1380). «بهاء حقیقت»، صفّه، ش 33، س 11.##نصر، سید حسین (1379). نیاز به علم مقدس، ترجمۀ حسن میانداری، تهران: طه.##نصر، سید حسین (1383). «قرآن و حدیث به عنوان سرچشمه و منبع الهام فلسفۀ اسلامی»، ترجمۀ مهدی دهباشی، از کتاب تاریخ فلسفۀ اسلامی، سیدحسین نصر و الیور لیمن، تهران: حکمت.##نصر، سید حسین (1384). سه حکیم مسلمان، ترجمۀ احمد آرام، چ 6، تهران: علمی فرهنگی.##

0 عقل و نقل از منظر آیت‌الله جوادی آملی Wisdom and Tradition from Ayatollah Javadi Amoli’s Viewpoint http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_942.html 0 چکیده روش‌شناسی علوم وابستگی تام دارد به نوع معرفت‌شناسی آن، زیرا معرفت‌شناسی تعیین‌‎کنندۀ ظرفیت و صورت‌بندی نظام دانایی و حیات اجتماعی در هر تمدن و فرهنگی است‌. تحصیل معرفت نسبت به دین، وابسته به بهره‌گیریِ هم‌زمان از تمام منابع معرفتی معتبر است؛ بنابراین عقل و نقل فقط با هم‌‌دیگر می‌توانند معرف گزاره‌ها و آموزه‎های اسلام و نیز حجت شرعی دین حنیف باشند. هیچ‌یک از این دو نمی‌تواند به‌‎‌تنهایی به تمام آنچه هست و آنچه باید احاطه بیابد، زیرا معرفت دینی محصول سنجش و تعامل توأمان دانش نقلی و دانش عقلی است. اسلام، هم‌زمان، هم توانایی بهره‌گیری از قابلیت‌های بی‌پایان عقل و نقل ‌را داراست، هم قادر است مبانی جامع و خطوط کلی بسیاری از علوم را فراهم آورد. این پژوهش در پی آن است که به پرسش بنیادین زیر با روش تحلیل عقلانی و با تمرکز بر دیدگاه عالم فرزانه، حضرت آیت‎الله العظمی جوادی آملی، پاسخ گوید: در فرآیند استنباط در قلمروهای گوناگون دین اسلام، چه نسبتی بین عقل و نقل برقرار است؟ یافته‌های این پژوهش عبارت‌اند از: تعیین مراد از دین و علم؛ روش به‌کارگیری هر یک از عقل و نقل در فرآیند استنباط؛ وجود هماهنگی بین عقل و نقل؛ روش رفع ناهماهنگی‌های ظاهری بین عقل و نقل؛ در خصوص علوم انسانی، ضرورت همراهی عقل و نقل با یکدیگر در تمام فرآیند استنباط. 1 Methodology of humanities is thoroughly dependant on the epistemology involved, for it determines the capacity and formation of the knowledge and social life system in all civilizations and cultures. Recognition of religion, also, is dependent on simultaneous exploitation of all epistemological sources. Therefore, wisdom and tradition only together are able to introduce Islamic law. Neither of them, by itself, is able to master what is present and what is to come since religious knowledge is the output of deliberation and interaction of joint rational knowledge and traditional knowledge. Islam is capable to use the endless capacity of wisdom and tradition and provide the general lines and the comprehensive bases of many of sciences. 67 93 محمدعلی سوادی Muhammad Ali Savadi پژوهشگر پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه قم ایران کلیدواژه‌ها: روش‌شناسی علوم انسانی علوم انسانی اسلامی عقل نقل نسبت عقل و نقل منابع##قرآن کریم##نهج‌البلاغه##ابن‎میثم (میثم البحرانی)، علی ( 1427ق). شرح ابن میثم علی المأﺋﮥ ﻛﻠﻤﮥ، قم: مؤﺳﺴﮥ النشرالإسلامی.##جوادی آملی، عبدالله (1364). تفسیر موضوعی قرآن، ج2، قم: مرکز نشر فرهنگی رجاء.##جوادی آملی، عبدالله (1374). شناخت‌شناسی در قرآن، چ 2، قم: دفتر انتشارات اسلامی.##جوادی آملی، عبدالله (1378). تسنیم، ج 1، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1379). ولایت فقیه، چ 2، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1381الف). دین‌شناسی، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1381ب). شریعت در آینۀ معرفت، چ 3، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1383). سرچشمۀ اندیشه، ج 4، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1386الف). سرچشمۀ اندیشه، ج 5، چ 2، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1386ب). شمس‌الوحی تبریزی (سیرۀ علمی علامه طباطبایی)، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1387الف). تفسیر موضوعی قرآن، ج 1و 2، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1387ب). رحیق مختوم، ج 1و 2، قم: اسراء.##جوادی آملی، عبدالله (1387ج). منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، چ 3، قم: اسراء.##صدوق، محمد (1357). التوحید، قم: مؤﺳﺴﮥ النشرالإسلامی.##عاملی، حر (1413ق). وسائل‎اﻟﺸﻴﻌه، ج 27، بیروت: مؤﺳﺴﮥ آل البیت لإحیاء التراث.##کلینی، محمدبن‎یعقوب (1365). الاصول من الکافی، تصحیح علی‎اکبر غفاری، ج 1، چ 4، تهران: دارالکتب‎الإسلاﻣﻴﮥ.##مجلسی، محمدباقر (1362). بحارالانوار، ج2، چ 4، تهران: دارالکتب‎الإسلاﻣﻴﮥ.##مجلسی، محمدباقر (1388ق). بحارالانوار، ج26، چ 4، تهران: دارالکتب‎الإسلاﻣﻴﮥ##

0 علی شریعتی و بومی‌سازی علوم Ali Shari’ati and Indigenizing of Science http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_943.html 0 چکیده در این نوشته، نخست به آرای مخالفان علم بومی در ایران اشاره‌ای می‎کنیم؛ سپس، برداشت‌های اندیشمندان را از دیدگاه شریعتی دربارۀ علم بومی مطرح می‎سازیم؛ بعد از آن، زمینه‌هایی که شریعتی برای مدل علمی خود شرح‎می‌دهد، بررسی می‌‎کنیم. اصلی‌‌ترین این زمینه‌ها عبارت‎اند از: تأثیر فرهنگ بر علم، نقش محقق در علم و تفاوت علم و فکر. اینها بستر لازم برای علم بومی را فراهم‎می‌کنند؛ پس از آن، به ضرورت علم بومی در چهارچوب نقد علم مدرن از یک‎سو و اهمیت علم از سوی دیگر می‌پردازیم. معنای بومی‌سازی علم نزد شریعتی، حوزۀ بومی‌سازی و سازوکارهای آن، مباحث انتهایی این نوشته را تشکیل ‎می‌دهند. سرانجام، مقایسۀ مختصری میان شریعتی و برخی اندیشمندان صورت‎می‌گیرد. در مجموع، این مقاله بر آن است تا نشان‎دهد می‌توان شریعتی را یکی از نخستین کسانی دانست که نیاز به علم بومی را در جامعۀ ایران مطرح‎کرده‌اند. 1 In this essay, the authors briefly discuss the views of those who question the relevance of indigenous science in Iran. Then, the positions of thinkers who have taken issue with Shari’ati’s viewpoint on indigenous science are appraised. Afterwards, the fields that Shari’ati describes for his scientific model are probed. The most important of them are: the impact of culture on science, the role of researcher in science, and the distinction of science and philosophy. Then, the authors reflect upon the necessity of indigenous science by working through the discourses on “critique of modern science”, on the one hand, and the pivotal relevance of science, on the other hand. The meaning of indigenous science in Shari’ati’s viewpoint, the area of indigenizing and the method of doing that are the last subjects of this article. Finally the authors conclude by arguing that Shari’ati is one of the first thinkers that propounded the necessity of indigenous science in the Iranian context. 95 117 علی علی‌اصغری صدری Ali Ali Asqari Sadri کارشناش‌ارشد فلسفۀ علم دانشگاه صنعتی شریف ایران سیدجواد میری Seyyed Javad Miri دانشیار پژوهشگاه علوم انسانی ایران کلیدواژه‌ها: امکان علم بومی ضرورت علم بومی نقد علم مدرن علم انسان‌محور منابع##آزاد ارمکی، تقی (1378). جامعه‌شناسی جامعه‌شناسی در ایران، تهران: کلمه.##بستان، حسین (1391). گامی به سوی علم دینی (1) ساختار علم تجربی و امکان علم دینی، زیر نظر محمود رجبی، تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.##پایا، علی (1386). «ملاحظاتی نقادانه دربارۀ دو مفهوم علم دینی و علم بومی»، حکمت و فلسفه، ش 11.##ذاکری، آرمان؛ و مهدی سلیمانیه (1391). «افکار شریعتی هیچ ارتباطی با اسلامی‌سازی دانش ندارد» (گفت‌وگوی بنیاد فرهنگی دکتر شریعتی با فرید العطاس)، پایگاه اطلاع‎رسانی علی شریعتی، کد مطلب: 512. http://drshariati.org/show/?id=512##راسخی لنگرودی، احمد (1383). شریعتی؛ از شک تا یقین، تهران: قصیده‌سرا.##سروش، عبدالکریم (1373). تفرج صنع (گفتارهایی در اخلاق و صنعت و علم انسانی)، تهران: مؤسسۀ فرهنگی صراط.##سروش، عبدالکریم (1385). درس‎هایی در فلسفۀ علم‎الاجتماع (روش تفسیر در علوم اجتماعی)، تهران: نی.##شریعتی، علی (1369). زن (مجموعه آثار 21)، تهران: چاپخش.##شریعتی، علی (1371). حسین وارث آدم (مجموعۀ آثار 19)، تهران: قلم.##شریعتی، علی (1376). ویژگی‌های قرون جدید (مجموعۀ آثار 31)، تهران: چاپخش.##شریعتی، علی(1377). جهان‌بینی و ایدئولوژی (مجموعۀ آثار 23)، تهران: سهامی انتشار.##شریعتی، علی (1378الف). بازشناسی هویت ایرانی ـ اسلامی (مجموعۀ آثار 27)، تهران: الهام.##شریعتی، علی (1378ب). تاریخ تمدن (2) (مجموعۀ آثار 12)، تهران: قلم.##شریعتی، علی (1378ج). چه باید کرد؟ (مجموعۀ آثار 20)، تهران: قلم.##شریعتی، علی (1378د). انسان (مجموعۀ آثار 24)، تهران: الهام.##شریعتی، علی (1378هـ). میعاد با ابراهیم (مجموعۀ آثار 29)، تهران: آگاه.##شریعتی، علی (1379الف). تاریخ و شناخت ادیان (1) (مجموعۀ آثار 14)، تهران: سهامی انتشار.##شریعتی، علی (1379ب). بازگشت (مجموعۀ آثار 4)، تهران: الهام.##شریعتی، علی (1379ج). انسان بی‌خود (مجموعۀ آثار 25)،تهران: قلم.##شریعتی، علی (1379د). آثار گونه‌گون (مجموعۀ آثار 35)، تهران: آگاه.##شریعتی، علی (1379هـ). تشیع علوی و تشیع صفوی (مجموعۀ آثار 9)، تهران: چاپخش.##شریعتی، علی (1384). علی(ع) (مجموعۀ آثار 26)، تهران: آمون.##طباطبایی، سید جواد (1390). ابن‎خلدون و علوم اجتماعی (گفتار در شرایط امتناع علوم اجتماعی در تمدن اسلامی)، تهران: ثالث.##علیجانی، رضا (1382). باز صف‌ها اشتباه نشود. شریعتی‎شناسی 3، تهران: یادآوران.##قانعی‌راد، محمد امین (1381). تبارشناسی عقلانیت مدرن، قرائتی پست‌مدرن از اندیشۀ دکتر علی شریعتی، تهران: نقد فرهنگ.##قریشی، فردین (1379). «علی شریعتی و غرب‌اندیشی از موضع نوگرایی دینی»، نامۀ پژوهش، ش 18 و 19.##گلشنی، مهدی (1385). از علم سکولار تا علم دینی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.##محدثی، حسن (1383). زیر سقف اعتقاد، بنیان‌های ماقبل انتقادی اندیشه شریعتی، تهران: فرهنگ و اندیشه.##ملکیان، مصطفی (1381). راهی به رهایی (جستارهایی در عقلانیت و معنویت)، تهران: نگاه معاصر.##منوچهری، عباس (1383). شریعتی، هرمنوتیک رهایی و عرفان مدنی، ترجمۀ حسین خندق‎آبادی، تهران: مؤسسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.##یوسفی اشکوری، حسن (1379). شریعتی و نقد سنت، تهران: یادآوران.##

0 مدخلیت عوامل غیرمعرفتی در تجربۀ دینی و امکان پژوهش علمی در باب آن The Role of Non-Epistemic Factors in the Study of Religious Experience and Its Scientific Surveyability http://elmodin.ihcs.ac.ir/article_944.html 0 چکیده بررسی اعتبار تجربه‌‌های دینی و برشمردن ویژ‌‌گی‎های آن، از دیرباز ذهن فیلسوفان دین را متوجه خود ساخته است. ازآنجا‎ که برخی پژوهش‎های علمی حاکی از تأثیرگذاریِ عواملی غیرمعرفتی همچون موسیقی، مراقبه و... بر تجربۀ دینی هستند، مقالۀ حاضر علاوه بر برشمردن و تحلیل آنها، در پی احصای تأثیراتی است که از بروز این تجارب بر زیست تجربه‎کنندگان آنها حاصل می‌‌شود. همچنین در پایان، به بررسی امکان تاثیرگذاری پژوهش‎های علمی یادشده بر تلقی فیلسوفان از مقولۀ تجربۀ دینی خواهد پرداخت و امید است از این رهگذر بتواند به نگاهی نوین و علمی در بررسی‎های معطوف به تجربۀ دینی دست‎یابد. 1 The study of religious experience and its features has been one of the most important issues in the history of philosophy of religion. Recent scientific researchers have shown that some factors like music and meditation have a great influence on religious experience. This article is first going to count these factors thoroughly and then study their influence on everyday life. Finally, the impact of scientific researches on philosophers’ understanding of religious experience is addressed. The research result of this article is hoped to open a new chapter in the scientific study of religious experience. 119 136 محمدهادی فاضلی Hadi Fazeli کارشناس ارشد فلسفۀ دین، دانشگاه تهران ایران hadifazeli2@gmail.com محمدصادق زاهدی Muhammad Sadeq Zahedi استادیار دانشگاه امام خمینی(ره) ایران کلیدواژه‎ها: علم و دین تجربۀ معنوی تجربۀ دینی روان‎شناسی تجربۀ دینی یافته‎های علمی و تجربۀ دینی منابع##پرادفوت، رین (1383). تجربۀ دینی، ترجمۀ عباس یزدانی، تهران: طه.##پترسون، مایکل و دیگران (1386). تجربۀ دینی، تهران: هرمس.##Alston, William P. (1993). Perceiving God, The Epistemology of Religious Experience, United States of America: Cornell University Press.##Andresen, Jensine (2001). Religion in Mind, Cognitive Perspectives on Religious Beliefs, Ritual, and Experience, New York: Cambridge University Press.##Argyle, Michael (2000). Psychology and Religion an Introduction, New York: Rutledge Press.##Barrett, Justin L. (2001). How Ordinary Cognition Informs Petitionary Prayer, Journal of Cognition and Culture, Vol. 1, No. 3.##Batson, C. Daniel, (1979). Experimentation in Psychology of Religion: Living with or in a Dream? Journal for Scientific Study of Religion, Vol. 18, No. 1.##Dunbar, R.I.M, (2003). The Social Brain: Mind, Language, and Society in Evolutionary Perspective, Annual Review of Anthropology, Vol.32, Festivals, New York, Rutledge Press##Grossman, Nathan (1975). “On Peter Berger’s Definition of Religion”, Journal for Scientific Study of Religion, Vol. 14, No.3.##Hart, Curtis W. (2008). William James’s “The Varieties of Religious Experience” Revised, Journal of Religion and Health, Vol. 47, No. 4.##Hitchcock, Louise A (2008). Theory for Classics, New York: Rutledge Press.##Hood, Ralph W. (1973). Forms of Religious Commitment and Intense Religious Experience, Review of Religious Research, Vol. 15, No. 1, Religious Values and Viewpoints.##James, William (1997). The Varieties of Religious Experience, New York: Touchstone.##Kellenberger, J. (1978). Mysticism and Drugs, Religious Studies, Vol. 14, No. 2.##Margolis, Robert D., Elifson, Kirk W. (1979). A Typology of Religious Experience, Journal for Scientific Study of Religion, Vol. 18, No. 1.##Pahnke, Walter N. (1969). “The Psychedelic Mystical Experience in Human Encounter with Death”, The Harvard Theological Review, Vol. 62, No. 1.##Pennachio, John (1986). “Near-Death Experience as Mystical Experience”, Journal of Religion and Health, Vol. 25, No. 1.##Puri, Basant K., Lekh, Sudesh K., Nijran, Kuldip S., Bagary, Manjinder S., Richardson, Alexandra J. (2001). SPECT Neuroimaging in Schizophrenia With Religious Delusions, International Journal of Psychology 40.##Salamon, Frank A. Editor (2004). Encyclopedia of Religious Rites, Rituals and Festivals, London, Rutledge University Press.##Wagenfeld-Heintz, Ellen (2008). “One Mind or Two? How Psychiatrists and Psychologist Reconcile Faith and Science”, Journal of Religion and Health, Vol. 47, No. 3.##Willard, Julian (2001). “Alston’s Epistemology of Religious Belief and Problem of Religious Diversity”, Religious Studies, Vol. 37, No. 1.##Wynn, Mark R (2005). Emotional Experience and Religion Understanding, Integrating Perfection, Conception and Feeling, New York: Cambridge University Press##